Blog

Pacjenci bardzo często otrzymują od lekarza zlecenie na ortezę, soczewki okularowe, wózek, aparat słuchowy albo inny wyrób medyczny, ale nie realizują go od razu. Wtedy pojawia się pytanie: jak długo ważne jest zlecenie na wyroby medyczne i czy po kilku miesiącach nadal można skorzystać z refundacji NFZ?

Tak – zlecenia na zaopatrzenie w wyroby medyczne mają ograniczony okres realizacji. Zgodnie z ustawą o refundacji zlecenie może zostać wystawione na okres nie dłuższy niż 12 kolejnych miesięcy kalendarzowych od dnia jego wystawienia.

Nie oznacza to jednak, że każde zlecenie jest automatycznie ważne przez pełne 12 miesięcy. Trzeba odróżnić termin realizacji zlecenia od okresu użytkowania konkretnego wyrobu medycznego. Szczególne zasady dotyczą również wyrobów wydawanych comiesięcznie oraz osób posiadających dodatkowe uprawnienia związane z niepełnosprawnością.

Stan prawny: wrzesień 2026 r.

Czym jest zlecenie na zaopatrzenie w wyroby medyczne?

W przepisach prawidłowa nazwa to zlecenie na zaopatrzenie w wyroby medyczne. Potocznie można spotkać się także z określeniami „zlecenie na zaopatrzenie medyczne”, „zlecenie NFZ” czy nawet „recepta na sprzęt medyczny”.

Na podstawie takiego zlecenia można uzyskać refundację określonych wyrobów medycznych. W zależności od stanu zdrowia i rodzaju wyrobu mogą to być między innymi:

• ortezy i aparaty ortopedyczne,
• protezy,
• wózki inwalidzkie,
• obuwie ortopedyczne,
• aparaty słuchowe,
• soczewki okularowe korekcyjne,
• wyroby chłonne, w tym pieluchomajtki,
• cewniki i sprzęt stomijny,
• inne wyroby znajdujące się w wykazie refundowanych wyrobów medycznych.

Nie każdy lekarz może wystawić zlecenie na każdy wyrób. Zakres osób uprawnionych zależy od konkretnego rodzaju wyrobu medycznego.

Jak długo ważne jest zlecenie na wyroby medyczne?

Podstawowa zasada wynika z art. 38d ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych.

Zlecenie na zaopatrzenie w wyroby medyczne może zostać wystawione na okres nie dłuższy niż 12 kolejnych miesięcy kalendarzowych od dnia jego wystawienia.

Najważniejsze jest zatem to, że zlecenie nie jest bezterminowe. Jeżeli pacjent otrzyma zlecenie, ale przez dłuższy czas go nie realizuje, powinien sprawdzić jego aktualny status i termin realizacji.

Termin liczy się od dnia wystawienia zlecenia

Ustawa wiąże maksymalny okres z dniem wystawienia zlecenia. Nie należy więc zakładać, że termin zacznie biec dopiero wtedy, gdy pacjent zgłosi się do sklepu medycznego, optyka czy innego świadczeniodawcy realizującego umowę z NFZ.

Obecnie zasadą jest wystawianie zleceń elektronicznych. Pacjent może otrzymać identyfikator zlecenia i kod dostępu, a realizacja odbywa się w punkcie posiadającym odpowiednią umowę z NFZ.

Zlecenia na wyroby przysługujące co miesiąc

Nieco inaczej wygląda sytuacja przy wyrobach przysługujących comiesięcznie, np. części wyrobów chłonnych czy sprzętu stomijnego.

Jeżeli zlecenie jest prawidłowo wystawione i zweryfikowane elektronicznie, może obejmować okres do 12 kolejnych miesięcy. Zlecenie może być realizowane częściami, przy czym jedna realizacja może obejmować okres od jednego do maksymalnie sześciu miesięcy.

Istotna jest jednak jeszcze jedna zasada: nie można zrealizować zlecenia za miesiące, które już upłynęły. Jeżeli pacjent miał prawo do określonego zaopatrzenia w maju i czerwcu, ale zgłosił się dopiero w lipcu, co do zasady nie odzyska niewykorzystanego limitu za wcześniejsze miesiące.

Więcej na temat zleceń dla dzieci, w szczególności dotyczących wyrobów chłonnych, pisałam w artykule zlecenia na wyroby medyczne dla dzieci – pieluchomajtki.

Ważność zlecenia a okres użytkowania wyrobu – to nie jest to samo

To rozróżnienie jest bardzo ważne. Okres ważności zlecenia odpowiada na pytanie, jak długo konkretne zlecenie można zrealizować. Natomiast okres użytkowania wyrobu medycznego określa, po jakim czasie pacjent może co do zasady otrzymać refundację kolejnego wyrobu tego samego rodzaju.

Okres użytkowania nie jest jednakowy dla wszystkich wyrobów. W wykazie refundowanych wyrobów medycznych spotkamy okresy wynoszące między innymi kilka miesięcy, rok, dwa, trzy czy pięć lat.

Dlatego samo stwierdzenie, że „zlecenie jest ważne 12 miesięcy”, nie odpowiada jeszcze na pytanie, czy pacjent ma w tym czasie prawo do refundacji kolejnej ortezy, kolejnych soczewek czy nowego wózka.

Kolejne zlecenie można czasem wystawić wcześniej

W przypadku wyrobów innych niż przysługujące comiesięcznie przepisy pozwalają wystawić kolejne zlecenie jeszcze przed zakończeniem okresu użytkowania poprzedniego wyrobu.

Może to nastąpić nie wcześniej niż 30 dni przed upływem okresu użytkowania. W zleceniu wskazuje się wtedy datę, po której będzie ono mogło zostać zrealizowane. Sam odbiór kolejnego wyrobu może nastąpić dopiero po zakończeniu okresu użytkowania poprzedniego.

Jak długo ważne jest zlecenie na ortezę?

Zlecenie na ortezę również nie jest bezterminowe. Do samego zlecenia zastosowanie ma ogólna zasada maksymalnego okresu wynoszącego 12 kolejnych miesięcy od jego wystawienia.

Osobnym zagadnieniem jest natomiast okres użytkowania ortezy. Zależy on od rodzaju ortezy oraz kodu określonego w wykazie wyrobów medycznych. W przypadku wielu ortez kończyn górnych i dolnych przepisy przewidują przykładowo okres użytkowania wynoszący 3 lata, ale nie jest to reguła dotycząca każdego rodzaju zaopatrzenia ortopedycznego.

Ortezy dla dzieci – czy można otrzymać nową wcześniej?

W przypadku dzieci problem pojawia się szczególnie często. Dziecko rośnie, zmienia się jego budowa ciała, sposób chodzenia albo zakres ruchu, a wykonana wcześniej orteza może po stosunkowo krótkim czasie przestać być odpowiednia.

Przepisy przewidują możliwość skrócenia okresu użytkowania części wyrobów medycznych. W przypadku dzieci do ukończenia 18. roku życia może to być uzasadnione między innymi:

– zabiegiem chirurgicznym albo chorobą powodującą konieczność wcześniejszej wymiany wyrobu,
– przebiegiem rehabilitacji,
– rozwojem fizycznym dziecka.

Nie następuje to jednak automatycznie. Osoba uprawniona do wystawienia zlecenia powinna odpowiednio uzasadnić medyczną konieczność skrócenia okresu użytkowania. Możliwość skrócenia trzeba także oceniać w odniesieniu do konkretnej pozycji wykazu wyrobów medycznych.

Zlecenie na okulary – jak długo jest ważne?

W przypadku okularów trzeba najpierw wyjaśnić jedno częste nieporozumienie. Potoczne określenie „recepta na okulary” nie zawsze oznacza zlecenie na wyrób medyczny refundowany przez NFZ.

Jeżeli okulista jedynie określi wadę wzroku i parametry potrzebnych okularów, ale nie wystawi zlecenia refundacyjnego, zasady dotyczące zleceń na wyroby medyczne nie mają automatycznie zastosowania.

W systemie refundacji NFZ zleceniem mogą być natomiast objęte soczewki okularowe korekcyjne. To właśnie do takiego zlecenia odnoszą się przepisy dotyczące zleceń na wyroby medyczne.

W aktualnym wykazie w przypadku soczewek okularowych korekcyjnych dla dzieci do ukończenia 18. roku życia przewidziano możliwość refundacji według wskazań medycznych, zasadniczo nie częściej niż raz na 6 miesięcy. W przypadku osób dorosłych dla podstawowych pozycji dotyczących soczewek okularowych okres użytkowania wynosi co do zasady 2 lata.

Nie należy przy tym utożsamiać refundacji soczewek okularowych z refundacją dowolnie wybranych oprawek. Zakres refundacji wynika każdorazowo z aktualnego wykazu wyrobów medycznych i konkretnego kodu zlecenia.

Osoby z niepełnosprawnością mogą mieć korzystniejsze zasady refundacji

Przy wyrobach medycznych bardzo duże znaczenie mogą mieć dodatkowe uprawnienia wynikające z niepełnosprawności.

W określonych przypadkach przepisy pozwalają korzystać z wyrobów medycznych bez uwzględniania standardowych okresów użytkowania. Nie oznacza to jednak, że każdy wyrób można otrzymać w dowolnej liczbie i bez wskazań medycznych.

W dalszym ciągu musi istnieć medyczne uzasadnienie zaopatrzenia, a finansowanie następuje do wysokości właściwego limitu NFZ.

Znaczny stopień niepełnosprawności

Osoba posiadająca orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ma prawo do wyrobów medycznych według wskazań medycznych, bez uwzględnienia standardowych okresów użytkowania.

Może mieć to ogromne znaczenie np. wtedy, gdy orteza, sprzęt pomocniczy czy inny wyrób wymaga częstszej wymiany, niż przewiduje zwykły okres określony w rozporządzeniu.

Dziecko z orzeczeniem o niepełnosprawności – znaczenie pkt 7 i 8

Szczególne uprawnienie przysługuje również dziecku posiadającemu orzeczenie o niepełnosprawności, jeżeli w orzeczeniu stwierdzono łącznie:

– konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, oraz
– konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W praktyce chodzi o odpowiednie wskazania określane jako pkt 7 i pkt 8 orzeczenia o niepełnosprawności. Sam fakt posiadania jakiegokolwiek orzeczenia o niepełnosprawności dziecka nie daje więc automatycznie tego szczególnego uprawnienia.

O znaczeniu wskazań znajdujących się w orzeczeniu pisałam szerzej w artykule dlaczego pkt 7 w orzeczeniu dziecka jest ważny.

Uprawnienia z ustawy „Za życiem”

Szczególne zasady dotyczą także dzieci posiadających uprawnienia wynikające z ustawy „Za życiem”. W ich przypadku również możliwe jest zaopatrzenie w wyroby medyczne według wskazań medycznych bez uwzględniania standardowych okresów użytkowania.

Jeżeli nie wiesz, jakie uprawnienia wynikają z konkretnego orzeczenia albo czy NFZ prawidłowo stosuje zasady refundacji, więcej informacji znajdziesz również w zakładce prawo osób niepełnosprawnych.

Czy szczególne uprawnienia oznaczają, że zlecenie nie traci ważności?

Nie. To bardzo istotne rozróżnienie.

Prawo do otrzymania wyrobu bez uwzględniania okresu użytkowania nie oznacza, że raz wystawione zlecenie pozostaje ważne bezterminowo.

Osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności albo dziecko posiadające wymagane wskazania może mieć prawo do częstszego uzyskania refundowanego wyrobu, ale samo zlecenie nadal musi zostać prawidłowo wystawione i zrealizowane w okresie jego ważności.

W praktyce należy więc zawsze sprawdzić dwie odrębne rzeczy:

1. Czy konkretne zlecenie jest jeszcze ważne?
2. Czy pacjent ma obecnie prawo do otrzymania danego wyrobu z refundacją?

Co zrobić, jeżeli zlecenie na wyrób medyczny straciło ważność?

Jeżeli termin realizacji zlecenia już upłynął, nie należy zakładać, że sklep medyczny lub inny świadczeniodawca będzie mógł zrealizować je mimo tego terminu.

Co do zasady konieczne będzie ponowne uzyskanie zlecenia od osoby uprawnionej do jego wystawienia.

Szczególnie ważne jest pilnowanie terminów przy wyrobach przysługujących comiesięcznie, ponieważ zlecenia nie można zrealizować za miesiące, które już minęły.

Jeżeli problem wynika natomiast z błędu w systemie, nieprawidłowej weryfikacji uprawnienia dodatkowego, odmowy realizacji zlecenia albo sporu dotyczącego okresu użytkowania, warto ustalić, z czego dokładnie wynika odmowa i czy stanowisko placówki lub NFZ jest prawidłowe.

Problemy ze zleceniem, refundacją NFZ albo uprawnieniami z orzeczenia?

Sprawy dotyczące wyrobów medycznych często znajdują się na styku prawa medycznego i prawa osób z niepełnosprawnościami. Problem może dotyczyć nie tylko ważności samego zlecenia, ale również odmowy jego wystawienia, sposobu zastosowania limitu refundacji, okresu użytkowania, dodatkowego uprawnienia albo treści orzeczenia o niepełnosprawności.

Jeżeli masz wątpliwości dotyczące konkretnego zlecenia, możesz skorzystać z e-porady prawnej. Konsultacja może odbyć się całkowicie online – bez konieczności przyjazdu do kancelarii.

Możesz również przesłać opis swojej sprawy oraz posiadane dokumenty przez formularz w zakładce Kontakt. Po zapoznaniu się z podstawowymi informacjami możliwe będzie ustalenie, czy sprawa wymaga dalszej analizy prawnej.

Podstawa prawna

Podstawowe zasady dotyczące zleceń na zaopatrzenie w wyroby medyczne wynikają przede wszystkim z:

– art. 38 i art. 38d ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych,
– rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 29 maja 2017 r. w sprawie wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie, wraz z późniejszymi zmianami,
– art. 47 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – w zakresie szczególnych uprawnień do wyrobów medycznych.

Najczęściej zadawane pytania

Czy zlecenie na wyroby medyczne ma datę ważności?

Tak. Zlecenie na zaopatrzenie w wyroby medyczne nie jest bezterminowe. Co do zasady może zostać wystawione na okres nie dłuższy niż 12 kolejnych miesięcy kalendarzowych od dnia jego wystawienia.

Czy każde dziecko z orzeczeniem o niepełnosprawności może częściej otrzymywać refundowane wyroby medyczne?

Nie. Szczególne uprawnienie dotyczy dzieci posiadających w orzeczeniu łącznie odpowiednie wskazania dotyczące konieczności stałej lub długotrwałej opieki oraz stałego współudziału opiekuna w leczeniu, rehabilitacji i edukacji, czyli tzw. pkt 7 i 8 orzeczenia.

Czy zlecenie na pieluchomajtki można zrealizować za poprzednie miesiące?

Nie. Zlecenia na wyroby medyczne przysługujące comiesięcznie nie można zrealizować za miesiące, które już minęły. Dlatego warto pilnować terminów realizacji zlecenia.