W praktyce bardzo często pojawia się sytuacja, w której osoba niepełnosprawna albo rodzic dziecka z niepełnosprawnością składa kolejny wniosek o wydanie orzeczenia, ponieważ poprzednie orzeczenie traci ważność. W poprzednim orzeczeniu dziecko miało przyznany punkt 7, osoba dorosła miała umiarkowany stopień niepełnosprawności albo wskazanie pracy w warunkach pracy chronionej, a w nowym orzeczeniu zespół te uprawnienia ogranicza.

 

Naturalne pytanie brzmi wtedy: czy organ może tak po prostu zmienić poprzednie rozstrzygnięcie, skoro stan zdrowia nie poprawił się, leczenie trwa nadal, a codzienne funkcjonowanie wygląda podobnie albo nawet gorzej?

 

Odpowiedź nie jest całkowicie automatyczna. Poprzednie orzeczenie nie gwarantuje, że kolejne będzie identyczne. Nie oznacza to jednak, że zespół może dowolnie obniżyć stopień niepełnosprawności albo odmówić punktu 7 bez wyjaśnienia, na czym miałaby polegać poprawa stanu zdrowia lub poprawa samodzielności.

 

Poprzednie orzeczenie nie działa „na zawsze”, ale ma znaczenie

Trzeba zacząć od ważnego zastrzeżenia: orzeczenie o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności wydane na czas określony nie daje gwarancji, że kolejne orzeczenie będzie miało identyczną treść. Zespół do spraw orzekania bada aktualny stan zdrowia, aktualne funkcjonowanie oraz aktualny zakres koniecznej pomocy.

 

Nie można więc oprzeć odwołania wyłącznie na twierdzeniu: „skoro wcześniej był punkt 7, to teraz też musi być punkt 7” albo „skoro wcześniej był umiarkowany stopień, to organ nie może orzec lekkiego stopnia”. Taki argument sam w sobie może być niewystarczający.

 

Z drugiej strony, poprzednie orzeczenie nie jest bez znaczenia. Jeżeli w poprzednim okresie organ uznawał, że dziecko wymaga stałej lub długotrwałej opieki albo że osoba dorosła spełnia przesłanki umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, to odejście od tej oceny powinno mieć racjonalne uzasadnienie. W szczególności organ powinien umieć wskazać, co konkretnie się zmieniło.

 

Najważniejszy argument: brak poprawy stanu zdrowia i funkcjonowania

W odwołaniu od niekorzystnego orzeczenia warto wyraźnie podkreślić, że od czasu wydania poprzedniego orzeczenia nie nastąpiła poprawa stanu zdrowia ani poprawa codziennego funkcjonowania w stopniu uzasadniającym zmianę rozstrzygnięcia.

 

Nie chodzi jednak wyłącznie o ogólne stwierdzenie, że „choroba nadal istnieje”. W sprawach o niepełnosprawność kluczowe znaczenie ma to, jak schorzenie wpływa na codzienne życie, samodzielność, potrzebę opieki, możliwość nauki, rehabilitacji, komunikacji, poruszania się albo pracy.

 

Dlatego w odwołaniu warto opisać, że:

  • leczenie nadal trwa i nie doprowadziło do istotnej poprawy,
  • dziecko nadal wymaga pomocy większej niż zdrowe dziecko w tym samym wieku,
  • osoba dorosła nadal ma ograniczenia w pracy, samoobsłudze albo pełnieniu ról społecznych,
  • nie doszło do poprawy w zakresie samodzielnego poruszania się, komunikacji, koncentracji albo funkcjonowania społecznego,
  • zakres pomocy rodzica, opiekuna albo osoby najbliższej nie zmniejszył się,
  • organ nie wyjaśnił, na czym miałaby polegać poprawa uzasadniająca zmianę orzeczenia.

 

Co wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego?

 

W uchwale z dnia 27 kwietnia 2023 r., sygn. III UZP 8/22, Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że niepełnosprawność jest pojęciem dynamicznym. Stan zdrowia i funkcjonowania osoby może się zmieniać, także na skutek leczenia, rehabilitacji, farmakoterapii albo adaptacji do określonej dysfunkcji.

 

Ta uchwała jest ważna z dwóch powodów. Po pierwsze, potwierdza, że poprzednie orzeczenie nie jest „dane raz na zawsze”. Po drugie, pokazuje, że zmiana stopnia niepełnosprawności powinna mieć związek ze zmianą sprawności organizmu albo funkcjonowania osoby. Jeżeli organ twierdzi, że obecnie wystarczy niższy stopień albo nie ma podstaw do punktu 7, powinien umieć wyjaśnić, co realnie uległo poprawie.

 

W sprawach dotyczących dzieci szczególne znaczenie ma również wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2017 r., sygn. I UK 198/16. Sąd Najwyższy wskazał, że przy ocenie punktu 7 nie można wymagać całkowitej bezradności dziecka w każdej czynności. Istotne jest to, czy dziecko wymaga stałej lub długotrwałej opieki albo pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

 

Punkt 7 u dziecka – dlaczego odebranie tego wskazania wymaga dokładnej analizy?

Punkt 7 w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka dotyczy konieczności stałej lub długotrwałej opieki albo pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

 

W praktyce jest to jedno z najważniejszych wskazań w orzeczeniu dziecka. Rodzice często walczą o ten punkt, ponieważ od jego treści mogą zależeć dalsze uprawnienia i możliwość uzyskania świadczeń związanych z opieką nad dzieckiem.

 

Jeżeli dziecko wcześniej miało punkt 7, a przy kolejnym orzeczeniu zespół odmawia tego wskazania, warto zadać zasadnicze pytania:

 

  • czy dziecko stało się bardziej samodzielne?
  • czy zmniejszył się zakres opieki rodzica?
  • czy dziecko wymaga mniej pomocy w leczeniu, rehabilitacji, edukacji albo codziennym funkcjonowaniu?
  • czy dokumentacja medyczna potwierdza poprawę?
  • czy organ porównał aktualne funkcjonowanie dziecka z tym, które było podstawą poprzedniego orzeczenia?

 

Jeżeli odpowiedź na te pytania jest negatywna, odmowa punktu 7 może być zasadna do zakwestionowania w odwołaniu.

 

Przykład argumentacji przy odebraniu punktu 7

 

W odwołaniu można wskazać, że od czasu wydania poprzedniego orzeczenia nie doszło do poprawy funkcjonowania dziecka, a zakres koniecznej pomocy rodzica pozostaje taki sam. Jeżeli dziecko nadal wymaga pomocy w samoobsłudze, kontroli zachowania, komunikacji, poruszaniu się, leczeniu, rehabilitacji albo edukacji, należy to dokładnie opisać.

 

Ważne jest także porównanie dziecka do zdrowego dziecka w tym samym wieku. Nie każda pomoc rodzica uzasadnia punkt 7, ale jeżeli pomoc ta wyraźnie przekracza typową opiekę nad zdrowym dzieckiem, powinno to zostać wyraźnie podniesione w odwołaniu.

 

Obniżenie stopnia niepełnosprawności u osoby dorosłej

Podobny problem pojawia się u osób dorosłych. Zdarza się, że osoba przez wiele lat miała umiarkowany stopień niepełnosprawności, a następnie w nowym orzeczeniu otrzymuje stopień lekki. Jeżeli w tym czasie nie doszło do poprawy stanu zdrowia albo poprawy funkcjonowania, taka zmiana powinna zostać dokładnie zakwestionowana.

 

Przy umiarkowanym stopniu niepełnosprawności znaczenie może mieć nie tylko sama zdolność do pracy, ale również potrzeba częściowej albo czasowej pomocy innych osób w pełnieniu ról społecznych. Dlatego nie wystarczy, że osoba może wykonać niektóre czynności samodzielnie. Trzeba ocenić całokształt jej funkcjonowania.

 

W odwołaniu warto pokazać, że ograniczenia nadal mają istotny charakter, np. osoba nadal:

  • wymaga pomocy w załatwianiu spraw urzędowych albo codziennych,
  • ma ograniczenia w komunikacji lub poruszaniu się,
  • nie jest w stanie pracować na zwykłym stanowisku bez istotnych ograniczeń,
  • wymaga pracy w warunkach chronionych albo znacznego dostosowania stanowiska,
  • korzysta z pomocy rodziny lub opiekunów,
  • nie uzyskała poprawy po leczeniu lub rehabilitacji.

 

Czego nie pisać w odwołaniu?

Częstym błędem jest ograniczenie odwołania do jednego zdania: „Nie zgadzam się z orzeczeniem, bo wcześniej miałem wyższy stopień” albo „dziecko wcześniej miało punkt 7, więc powinno mieć go nadal”.

 

Taki argument może być zrozumiały, ale jest zbyt ogólny. Sąd albo wojewódzki zespół będą badać aktualne przesłanki orzeczenia, dlatego trzeba opisać konkretne ograniczenia, aktualną dokumentację medyczną i brak poprawy.

 

Nie warto też koncentrować się wyłącznie na nazwie choroby. W sprawach o niepełnosprawność sama diagnoza nie zawsze przesądza o treści orzeczenia. Istotne jest to, jak choroba wpływa na codzienne funkcjonowanie, samodzielność, potrzebę opieki oraz zdolność do pracy.

 

Jak sformułować zarzut w odwołaniu?

Przykładowo, w odwołaniu można użyć następującej argumentacji:

Odwołujący wskazuje, że od czasu wydania poprzedniego orzeczenia nie nastąpiła poprawa stanu zdrowia ani poprawa funkcjonowania w stopniu uzasadniającym obniżenie stopnia niepełnosprawności lub odmowę wskazania z punktu 7. Organ nie wyjaśnił, na czym konkretnie miałaby polegać poprawa sprawności organizmu, zmniejszenie zakresu koniecznej pomocy albo zwiększenie samodzielności. Sam upływ okresu ważności poprzedniego orzeczenia nie uzasadnia przyjęcia, że dotychczasowe ograniczenia ustały.

Taki zarzut warto następnie poprzeć dokumentacją medyczną i opisem codziennego funkcjonowania.

 

Jakie dokumenty warto dołączyć?

W sprawach dotyczących odwołania od orzeczenia pomocne mogą być w szczególności:

  • aktualne zaświadczenia od lekarzy specjalistów,
  • historia leczenia, wyniki badań i dokumentacja hospitalizacji,
  • opinie psychologiczne, psychiatryczne, neurologiczne, rehabilitacyjne albo pedagogiczne,
  • zaświadczenia o terapii, rehabilitacji, zajęciach specjalistycznych,
  • opinie ze szkoły, przedszkola, poradni psychologiczno-pedagogicznej albo placówki terapeutycznej,
  • opis codziennego funkcjonowania dziecka lub osoby dorosłej,
  • kopię poprzedniego orzeczenia, zwłaszcza jeżeli zawierało korzystniejszy stopień albo punkt 7.

 

Warto pamiętać, że poprzednie orzeczenie powinno być potraktowane jako punkt odniesienia. Jeżeli nowe orzeczenie jest mniej korzystne, dobrze jest pokazać, że organ nie wskazał realnej zmiany, która uzasadniałaby odejście od wcześniejszej oceny.

 

Czy sąd może zmienić orzeczenie zespołu?

 

Tak. Jeżeli odwołanie od orzeczenia wojewódzkiego zespołu trafi do sądu, sąd może zmienić orzeczenie i ustalić inny stopień niepełnosprawności albo inne wskazania. W takich sprawach sąd bardzo często korzysta z opinii biegłych lekarzy odpowiednich specjalności.

 

W postępowaniu sądowym nadal istotne jest wykazanie, że aktualny stan zdrowia i funkcjonowania uzasadniają korzystniejsze rozstrzygnięcie. Dlatego odwołanie powinno być konkretne i dobrze uporządkowane już od początku.

 

Podsumowanie

Organ może ponownie ocenić stan zdrowia i funkcjonowanie osoby niepełnosprawnej. Nie oznacza to jednak, że może dowolnie obniżyć stopień niepełnosprawności albo odebrać punkt 7 dziecku bez wykazania, że zaszła realna zmiana.

 

Jeżeli od poprzedniego orzeczenia nie nastąpiła poprawa, a zakres ograniczeń pozostaje taki sam albo większy, warto rozważyć odwołanie. Kluczowe jest jednak nie tylko powołanie się na poprzednie orzeczenie, ale również dokładne opisanie aktualnych ograniczeń i wykazanie, że nie ma podstaw do mniej korzystnej oceny.

 

W sprawach o orzeczenia o niepełnosprawności najważniejsze jest pokazanie konkretnego wpływu choroby na codzienne funkcjonowanie, samodzielność, potrzebę opieki, naukę, rehabilitację albo pracę.

 

Potrzebujesz pomocy przy odwołaniu od orzeczenia?

Jeżeli otrzymałeś mniej korzystne orzeczenie niż poprzednio, dziecku odmówiono punktu 7, obniżono stopień niepełnosprawności albo zmieniono wskazania w orzeczeniu, warto skonsultować sprawę przed upływem terminu na odwołanie.

 

Kancelaria pomaga w analizie orzeczeń, przygotowaniu odwołań, opinii prawnych oraz pism w sprawach dotyczących niepełnosprawności. Możliwa jest konsultacja w kancelarii, jak również porada zdalna. Możesz opisać sprawę mailowo i zapytać o niezobowiązującą wycenę porady, opinii prawnej albo przygotowania odwołania.

 

Skontaktuj się z kancelarią przez formularz kontaktowy.

 

Przeczytaj także

 

Źródła i przydatne orzeczenia