Wniosek o zabezpieczenie roszczenia – poradnik 2026. Jak szybko zabezpieczyć dług zanim dłużnik „zniknie” z majątkiem

 

Spis treści

 

Czym jest zabezpieczenie roszczenia

Zabezpieczenie roszczenia to szybka, tymczasowa ochrona udzielana przez sąd po to, aby przyszły wyrok (albo cel postępowania) nie okazał się „papierowy”. W praktyce windykacyjnej chodzi o to, by dłużnik nie zdążył wyzbyć się majątku, „przepiąć” środków, przenieść nieruchomości lub opróżnić rachunków zanim zapadnie wyrok.

Kluczowe jest to, że postępowanie zabezpieczające ma dać czas i przewagę proceduralną, a nie zastąpić procesu. Co do zasady zabezpieczenie nie powinno prowadzić do pełnego zaspokojenia roszczenia (to domena egzekucji), choć są wyjątki przewidziane w przepisach.

 

Kiedy warto rozważyć wniosek o zabezpieczenie roszczenia w windykacji

W praktyce najczęściej sens ma zabezpieczenie, gdy występuje ryzyko, że bez niego wykonanie przyszłego orzeczenia będzie niemożliwe lub poważnie utrudnione. Typowe sytuacje:

  • dłużnik opóźnia płatność, unika kontaktu, zmienia siedzibę, „ucieka” w inne podmioty;
  • pojawiają się sygnały o problemach płynnościowych, restrukturyzacji, upadłości lub o zaległościach publicznoprawnych;
  • dłużnik wyzbywa się majątku (sprzedaż samochodów, „czyszczenie” kont, darowizny, przepisywanie nieruchomości);
  • masz roszczenie z faktur/umów, ale proces może potrwać, a kontrahent „nie wygląda stabilnie”;
  • roszczenie jest wysokie w relacji do majątku lub obrotów dłużnika;
  • chcesz zablokować zbycie rzeczy lub praw, które są kluczowe dla sporu (np. nieruchomość, udziały, konkretna maszyna).

 

Ułatwienie dla przedsiębiorców: transakcje handlowe do 75 000 zł

W wielu sprawach B2B największą przeszkodą bywa wykazanie interesu prawnego. Warto pamiętać o szczególnym rozwiązaniu: w sporach o zapłatę wynikających z transakcji handlowej (w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych), przy spełnieniu ustawowych warunków (m.in. wartość transakcji do 75 000 zł i co najmniej 3 miesiące opóźnienia), interes prawny może być traktowany jako uprawdopodobniony „z mocy przepisu”.

Podstawa prawna: art. 7301 k.p.c. (w tym regulacja dotycząca transakcji handlowych).

 

Podstawy prawne wniosku o zabezpieczenie roszczenia

Postępowanie zabezpieczające reguluje Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności przepisy o zabezpieczeniu roszczeń. Wniosek można złożyć przed wniesieniem pozwu albo w toku sprawy.

W praktyce – jeżeli chcesz szybko zweryfikować „mapę przepisów”, to najczęściej pracuje się na:

  • art. 730–757 k.p.c. – dział o zabezpieczeniu roszczeń (ramy całego postępowania);
  • art. 7301 k.p.c. – przesłanki (roszczenie + interes prawny) oraz szczególne rozwiązania (m.in. transakcje handlowe);
  • art. 733 k.p.c. – termin na wniesienie pozwu, gdy zabezpieczenie udzielono przed wszczęciem postępowania;
  • art. 737 k.p.c. – pilny tryb rozpoznania wniosku (zasada niezwłoczności, w tym praktycznie przywoływany termin tygodnia);
  • art. 739 k.p.c. – kaucja (gdy sąd uzależnia wykonanie zabezpieczenia od jej złożenia);
  • art. 746 k.p.c. – odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną wykonaniem zabezpieczenia (gdy zabezpieczenie było niezasadne).

 

Co trzeba wykazać

Co do zasady sąd udzieli zabezpieczenia, jeśli uprawdopodobnisz łącznie:

  • roszczenie (że Twoje żądanie ma realne podstawy), oraz
  • interes prawny (że bez zabezpieczenia wykonanie przyszłego orzeczenia lub osiągnięcie celu postępowania będzie niemożliwe lub poważnie utrudnione).

Podstawa prawna: art. 730 oraz art. 7301 k.p.c.

Uprawdopodobnienie to nie „twardy dowód”

W zabezpieczeniu zwykle nie przeprowadza się pełnego postępowania dowodowego jak w procesie. Liczy się wiarygodność i spójność materiału: dokumenty, korespondencja, potwierdzenia dostaw/usług, wezwania do zapłaty, uznania długu, wyciągi, a także okoliczności wskazujące na ryzyko „ucieczki” majątku.

Orzecznictwo: Postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie z 21.01.2013 r., sygn. XXVI GCo 3/13 – na etapie zabezpieczenia wystarcza uprawdopodobnienie roszczenia, a nie jego pełne udowodnienie.
Link: https://orzeczenia.warszawa.so.gov.pl/content/%24N/154505000007827_XXVI_GCo_000003_2013_Uz_2013-01-21_001

 

Jak sporządzić wniosek o zabezpieczenie roszczenia krok po kroku

Krok 1. Ustal, co dokładnie zabezpieczasz

Najpierw precyzyjnie nazwij roszczenie: czy to zapłata kwoty, czy roszczenie niepieniężne (np. wydanie rzeczy, zakaz określonych działań, unormowanie sytuacji na czas procesu). W windykacji najczęściej chodzi o roszczenie pieniężne: należność główna, odsetki, ewentualnie koszty.

Krok 2. Wybierz sposób zabezpieczenia adekwatny do celu

To najczęstszy „punkt zapalny” w sądzie. Zabezpieczenie ma być skuteczne, ale też proporcjonalne. Wniosek powinien wskazywać konkretny sposób (np. zajęcie rachunku bankowego do kwoty X, hipoteka przymusowa na nieruchomości, zakaz zbywania).

Krok 3. Uzupełnij elementy formalne

  • oznaczenie sądu i wydziału;
  • dane stron (uprawniony i obowiązany), numery KRS/NIP/PESEL, adresy;
  • wartość przedmiotu zabezpieczenia (zwykle kwota roszczenia);
  • precyzyjne żądanie (punktowane, ale rzeczowe);
  • uzasadnienie oraz wykaz załączników;
  • podpis.

Krok 4. Dołącz dokumenty, które „niosą” roszczenie i ryzyko

Minimum w klasycznej windykacji B2B/B2C to: umowa/zamówienie, faktury, protokoły odbioru/dostawy, potwierdzenia wykonania, korespondencja, wezwania do zapłaty. Jeżeli powołujesz się na ryzyko wyzbywania majątku, dołącz to, co je uprawdopodobnia (wydruki ogłoszeń sprzedaży, informacje z rejestrów, korespondencję, dokumenty o zaległościach).

 

Uzasadnienie wniosku – uprawdopodobnienie roszczenia i interesu prawnego

 

1) Uprawdopodobnienie roszczenia: co działa w praktyce

W praktyce sądy lubią „proste” historie oparte na dokumentach: było zamówienie, była dostawa/usługa, jest faktura, termin minął, brak zapłaty mimo wezwań. Jeśli sprawa jest bardziej sporna (np. zarzut wad, potrącenia, reklamacje), trzeba to uczciwie adresować i pokazać, dlaczego mimo sporu roszczenie jest wiarygodne.

 

Dobrze działają krótkie, logiczne akapity z odwołaniem do załączników: „Załącznik nr 3: protokół odbioru z dnia …”, „Załącznik nr 5: mail z potwierdzeniem wykonania”.

 

2) Interes prawny: jak go opisać, żeby nie był „ogólnikiem”

Najczęstszy błąd to zdanie w stylu: „dłużnik może nie zapłacić, więc proszę o zabezpieczenie”. Sąd oczekuje konkretu: dlaczego realnie grozi nieskuteczność przyszłej egzekucji lub udaremnienie celu postępowania.

Przykładowe okoliczności, które (odpowiednio udokumentowane) budują interes prawny:

  • faktyczne wyzbywanie się majątku lub przygotowania do tego;
  • poważne zaległości wobec wielu wierzycieli, liczne postępowania i egzekucje;
  • sygnały o restrukturyzacji/upadłości albo utracie płynności;
  • brak majątku „jawnego” poza rachunkami, które mogą zostać szybko opróżnione;
  • działania utrudniające kontakt lub doręczenia (zmiany siedziby, fikcyjne adresy).

 

Orzecznictwo: Postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 26.06.2012 r., sygn. I ACz 1169/12 – interes prawny nie może opierać się wyłącznie na przypuszczeniach; sama zwłoka w płatności i wysokość roszczenia zwykle nie wystarczą bez wskazania obiektywnych okoliczności ryzyka niewykonania przyszłego orzeczenia.
Link: https://www.saos.org.pl/judgments/content/2178.html

 

Podstawa prawna: art. 7301 k.p.c.

 

3) Proporcjonalność i dobór środka

W uzasadnieniu warto krótko wyjaśnić, dlaczego wybrany sposób jest adekwatny: np. „zajęcie rachunku do kwoty X” zamiast „zajęcie wszystkiego”, albo hipoteka przymusowa, gdy dłużnik nie ma regularnych wpływów. Zabezpieczenie zbyt dolegliwe bywa ograniczane albo kwestionowane.

 

Sposoby zabezpieczenia: co można wskazać we wniosku

Zabezpieczenie roszczeń pieniężnych (najczęściej w windykacji)

W praktyce spotkasz m.in.:

  • zajęcie rachunku bankowego (do wskazanej kwoty);
  • zajęcie wynagrodzenia, wierzytelności, innych praw majątkowych;
  • hipotekę przymusową na nieruchomości;
  • zakaz zbywania/obciążania nieruchomości w określonych sytuacjach.

Wybór zależy od tego, co wiesz o majątku dłużnika. Jeśli nic nie wiesz, czasem lepsza jest strategia mieszana: wniosek o zajęcie rachunku + równolegle działania informacyjne (wywiad gospodarczy, analiza rejestrów) oraz szybkie skierowanie pozwu.

Zabezpieczenie roszczeń niepieniężnych

Przy roszczeniach niepieniężnych sąd ma większą swobodę. W praktyce może np. unormować prawa i obowiązki stron na czas trwania procesu, ustanowić zakaz zbywania rzeczy/praw objętych sporem, wstrzymać określone działania. Tu szczególnie ważna jest argumentacja, dlaczego bez zabezpieczenia cel postępowania „ucieknie”.

 

Kaucja: kiedy sąd może jej zażądać

Sąd może uzależnić wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu od złożenia kaucji przez uprawnionego. Jeżeli środek jest ostry (np. daleko idące zajęcia), ryzyko kaucji rośnie.

Podstawa prawna: art. 739 k.p.c.

 

Właściwość sądu i opłaty od wniosku o zabezpieczenie roszczenia

Jaki sąd jest właściwy

Co do zasady: przed wszczęciem sprawy wniosek składa się do sądu, który będzie właściwy do rozpoznania sprawy co do istoty, a w toku sprawy do sądu, w którym sprawa się toczy. W praktyce trzeba sprawdzić właściwość rzeczową i miejscową (w tym zapisy umowne, np. prorogację).

Opłata sądowa

Najczęściej spotkasz dwa reżimy opłat:

  • opłata stała 100 zł od wniosku o udzielenie, zmianę lub uchylenie zabezpieczenia;
  • jeżeli żądasz zabezpieczenia roszczenia pieniężnego przed wniesieniem pozwu, opłata może wynosić 1/4 opłaty należnej od pozwu w tej sprawie, a uiszczoną opłatę zalicza się na poczet opłaty od pozwu, jeżeli pozew wniesiesz w terminie przewidzianym dla zabezpieczenia.

To ważne: opłata może zależeć od momentu złożenia wniosku i rodzaju roszczenia. Przy wyższych kwotach różnice są odczuwalne, dlatego przed złożeniem wniosku warto policzyć koszty „wariantowo”.

Podstawa prawna: art. 68 oraz art. 69 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

 

Postępowanie w sprawie zabezpieczenia: terminy, rozpoznanie, zażalenie

Jak szybko sąd rozpoznaje wniosek

To tryb pilny – wniosek powinien być rozpoznany niezwłocznie (w praktyce często przywołuje się termin tygodnia). Rzeczywista szybkość zależy od sądu i obciążenia wydziału, ale też od jakości wniosku: braki formalne potrafią „zabić” tempo.

Podstawa prawna: art. 737 k.p.c.

 

Co dostaniesz z sądu

Sąd wydaje postanowienie: udziela zabezpieczenia, oddala wniosek albo udziela zabezpieczenia w innym zakresie/sposobie niż wnioskowany. Często sąd „koryguje” środek, jeśli uzna go za zbyt dolegliwy lub nieadekwatny.

Zażalenie na postanowienie o zabezpieczeniu

Strony mogą zaskarżać rozstrzygnięcia o zabezpieczeniu. W praktyce warto pisać wniosek tak, jakbyś od razu „słyszał” typowe zarzuty: brak interesu prawnego, zbyt dolegliwy środek, niewystarczające uprawdopodobnienie.

W tle jest też istotna praktyka orzecznicza dotycząca zażaleń w sprawach zabezpieczeniowych (w tym rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego co do kwestii proceduralnych). Jeżeli w Twojej sprawie pojawia się spór o tryb zażaleniowy albo skład sądu, warto sprawdzić aktualne stanowiska SN.

 

Orzecznictwo (procedura): Uchwała Sądu Najwyższego z 30.04.2024 r., sygn. III CZP 60/23 – dotyczy zasad rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji o udzieleniu zabezpieczenia (istotne tło proceduralne w praktyce zabezpieczeń).
Link: https://www.sn.pl/sites/orzecznictwo/Orzeczenia3/III%20CZP%2060-23.pdf

 

Wykonanie zabezpieczenia roszczenia: komornik, koszty, uchylenie

Jak „wdraża się” zabezpieczenie

W zależności od sposobu zabezpieczenia, wykonanie może odbywać się przez komornika (np. zajęcie rachunku, wierzytelności), albo w innych trybach (np. wpis hipoteki przymusowej, wpisy w księgach/rejestrach). Samo postanowienie to początek – często decyduje szybkość złożenia wniosku o wykonanie i dopilnowanie formalności.

Koszty postępowania zabezpieczającego

Poza opłatą od wniosku mogą pojawić się koszty wykonania (np. komornicze), koszty pełnomocnika, koszty uzyskiwania dokumentów. W konkretnej sprawie koszty mogą być rozstrzygane na różne sposoby, zależnie od etapu i wyniku postępowania.

Uchylenie lub zmiana zabezpieczenia

Zabezpieczenie nie jest „na zawsze”. Może zostać zmienione lub uchylone (np. gdy ustają przyczyny, pojawią się nowe okoliczności, zabezpieczenie jest nadmierne albo dłużnik zaoferuje inną formę ochrony).

Odpowiedzialność za szkodę

Wnioskodawca musi liczyć się z tym, że jeśli zabezpieczenie okaże się niezasadne, obowiązany może dochodzić naprawienia szkody wyrządzonej wykonaniem zabezpieczenia. To jeden z powodów, dla których nie warto wnioskować o środki „na wyrost”.

Podstawa prawna: art. 746 k.p.c.

 

Wzór wniosku o zabezpieczenie roszczenia – przykłady i praktyczne wskazówki

Poniższe wzory są szablonami. W realnej sprawie kluczowe są: właściwy sąd, dobór środka, załączniki oraz precyzja w opisie roszczenia i interesu prawnego.

 

Przykład 1: wniosek o zabezpieczenie roszczenia pieniężnego (zapłata)

Sąd Rejonowy / Sąd Okręgowy w … Wydział … Uprawniony (powód / wnioskodawca): [pełna nazwa / imię i nazwisko, adres, NIP/KRS/PESEL] Obowiązany (pozwany / dłużnik): [pełna nazwa / imię i nazwisko, adres, NIP/KRS/PESEL] Wartość przedmiotu zabezpieczenia: [kwota] zł WNIOSEK O UDZIELENIE ZABEZPIECZENIA ROSZCZENIA PIENIĘŻNEGO Działając w imieniu własnym, wnoszę o: 1) udzielenie zabezpieczenia roszczenia pieniężnego Uprawnionego wobec Obowiązanego w kwocie [kwota należności głównej] zł wraz z odsetkami [rodzaj odsetek] od dnia [data] do dnia zapłaty, poprzez: a) zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych Obowiązanego do kwoty łącznej [kwota zabezpieczenia] zł, ewentualnie b) zajęcie innych wierzytelności Obowiązanego (w tym z tytułu należności od kontrahentów) do kwoty [kwota] zł; 2) zasądzenie kosztów postępowania zabezpieczającego według norm przepisanych. Uzasadnienie: I. Uprawdopodobnienie roszczenia - Uprawniony wykonał na rzecz Obowiązanego [usługę/dostawę] na podstawie [umowy/zamówienia] z dnia [data]. - Obowiązany odebrał świadczenie, co wynika z [protokołu odbioru / WZ / korespondencji] (zał. nr …). - Wystawiono fakturę nr … na kwotę … zł z terminem płatności … (zał. nr …). - Pomimo wezwań do zapłaty z dnia … i … (zał. nr …) należność nie została uregulowana. II. Interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia - Brak zabezpieczenia poważnie utrudni wykonanie przyszłego orzeczenia, ponieważ: [opisz konkrety: wyzbywanie majątku / sygnały o niewypłacalności / liczne egzekucje / przenoszenie aktywów / brak reakcji]. - Wnioskowany sposób zabezpieczenia jest proporcjonalny i odpowiada celowi postępowania: zabezpieczenie do kwoty … zł, bez zmierzania do zaspokojenia roszczenia. Załączniki: 1) umowa/zamówienie 2) protokoły/WZ/potwierdzenia wykonania 3) faktury 4) wezwania do zapłaty + potwierdzenia doręczenia 5) dokumenty uprawdopodobniające interes prawny (wydruki, korespondencja, informacje z rejestrów) [Podpis]

 

Przykład 2: wniosek o zabezpieczenie roszczenia niepieniężnego (np. zakaz zbywania rzeczy/praw)

Sąd Rejonowy / Sąd Okręgowy w … Wydział … Uprawniony: […] Obowiązany: […] WNIOSEK O UDZIELENIE ZABEZPIECZENIA ROSZCZENIA NIEPIENIĘŻNEGO Wnoszę o udzielenie zabezpieczenia roszczenia o [np. wydanie rzeczy / zakaz zbywania / ustalenie], poprzez: 1) ustanowienie zakazu zbywania i obciążania [rzeczy/prawa: np. udziałów w spółce / nieruchomości / konkretnej maszyny], 2) ewentualnie: unormowanie praw i obowiązków stron na czas trwania postępowania poprzez [konkretne rozwiązanie]. Uzasadnienie: I. Uprawdopodobnienie roszczenia - [krótko: z jakiej umowy/prawa wynika roszczenie, jakie dokumenty to potwierdzają] II. Interes prawny - Bez zabezpieczenia cel postępowania zostanie udaremniony, ponieważ istnieje realne ryzyko zbycia/ukrycia [rzeczy/prawa], co uniemożliwi wykonanie przyszłego orzeczenia. - Wnioskowany środek jest adekwatny i proporcjonalny. Załączniki: [lista] [Podpis]

 

Na co zwrócić uwagę, wypełniając wniosek

  • nie myl kwoty roszczenia z kwotą zabezpieczenia – wskaż limit zabezpieczenia;
  • nie opieraj interesu prawnego wyłącznie na przypuszczeniach – pokaż fakty i źródła;
  • dobierz środek do majątku dłużnika (rachunek, nieruchomość, wierzytelności);
  • pamiętaj o terminie na wniesienie pozwu, jeśli składasz wniosek przed procesem;
  • zadbaj o komplet załączników i dowody doręczeń – braki formalne spowalniają albo psują sprawę.

 

Zabezpieczenie roszczenia a postępowanie egzekucyjne: różnice i podobieństwa

Cecha Zabezpieczenie roszczenia Egzekucja komornicza
Cel Ochrona tymczasowa, „zamrożenie” sytuacji, zapewnienie skuteczności przyszłego wyroku Przymusowe wyegzekwowanie świadczenia na podstawie tytułu wykonawczego
Moment Przed procesem lub w toku sprawy Po uzyskaniu tytułu wykonawczego
Standard Uprawdopodobnienie roszczenia i interesu prawnego Wykonalny tytuł (np. wyrok z klauzulą)
Skutek Zwykle nie prowadzi do zaspokojenia roszczenia Prowadzi do zaspokojenia (jeśli jest majątek)

 

Kiedy zabezpieczenie „przechodzi” w egzekucję

Samo zabezpieczenie nie zmienia się automatycznie w egzekucję – co do zasady potrzebujesz tytułu wykonawczego. Natomiast praktycznie zabezpieczenie często „przygotowuje grunt”: zajęte składniki majątku łatwiej potem objąć egzekucją.

 

FAQ: wniosek o zabezpieczenie roszczenia

Ile kosztuje wniosek o zabezpieczenie roszczenia

Najczęściej opłata stała wynosi 100 zł. Jeżeli jednak składasz wniosek o zabezpieczenie roszczenia pieniężnego przed wniesieniem pozwu, opłata może wynosić 1/4 opłaty należnej od pozwu (a potem zostać zaliczona na poczet opłaty od pozwu, jeśli pozew wniesiesz w terminie). Do tego mogą dojść koszty wykonania zabezpieczenia i ewentualnego zastępstwa procesowego.

 

Podstawa prawna: art. 68 i 69 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

 

Jak długo trwa postępowanie w sprawie zabezpieczenia roszczenia

To tryb pilny. Przepisy przewidują niezwłoczne rozpoznanie (w praktyce często wskazuje się termin tygodnia), ale realny czas zależy od obciążenia sądu i kompletności wniosku.

 

Podstawa prawna: art. 737 k.p.c.

 

Czy mogę złożyć wniosek o zabezpieczenie roszczenia przed złożeniem pozwu

 

Tak. Jeśli sąd udzieli zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania, wyznaczy termin na wniesienie pozwu – co do zasady nie dłuższy niż 2 tygodnie. Brak pozwu w terminie grozi upadkiem zabezpieczenia.

 

Podstawa prawna: art. 733 k.p.c.

 

Co się stanie, jeśli dłużnik nie zgadza się z zabezpieczeniem

 

Dłużnik ma prawo zaskarżyć rozstrzygnięcie (zażalenie) oraz wnosić o zmianę albo uchylenie zabezpieczenia. W zażaleniu najczęściej kwestionuje interes prawny, proporcjonalność środka albo samo roszczenie.

 

Podsumowanie i wnioski

 

W wielu sprawach o zapłatę wygrywa się nie tylko w sądzie, ale przede wszystkim „w czasie”. Wniosek o zabezpieczenie roszczenia bywa jedynym narzędziem, które realnie chroni wierzyciela przed sytuacją: wyrok jest, ale majątku już nie ma.

 

Jednocześnie trzeba pamiętać o ryzykach: możliwości żądania kaucji, sporach o proporcjonalność środka, a także o odpowiedzialności za szkodę w razie niezasadnego zabezpieczenia.

 

Kiedy warto skorzystać z pomocy adwokata

 

Jeżeli roszczenie jest istotne kwotowo, dłużnik „zachowuje się podejrzanie”, a Ty chcesz działać szybko i skutecznie, pomoc profesjonalnego pełnomocnika często skraca drogę: dobór środka, argumentacja interesu prawnego, załączniki, strategia równoległa (pozew + wykonanie zabezpieczenia).

 

Zapraszam do kontaktu i skorzystania z porady w mojej kancelarii adwokackiej w Grodźcu koło Bielska-Białej, Skoczowa i Cieszyna. Prowadzę również e-porady, analizuję sprawy zdalnie i przygotowuję pisma w całej Polsce. Możesz też bezpłatnie i niezobowiązująco zapytać o wycenę porady, opinii prawnej lub prowadzenia sprawy: https://dopytajprawnika.pl/kontakt.