Orzeczenie o niepełnosprawności dziecka ma bardzo duże znaczenie praktyczne. Od jego treści mogą zależeć nie tylko ulgi i uprawnienia, ale także możliwość uzyskania świadczeń związanych z opieką nad dzieckiem. Szczególne znaczenie mają wskazania zawarte w orzeczeniu, w tym tzw. pkt 7, czyli ustalenie, czy dziecko wymaga stałej lub długotrwałej opieki albo pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

 

Rodzice często pytają, czy można złożyć wniosek o zmianę orzeczenia, jeżeli dziecko ma już ważne orzeczenie, ale jego stan zdrowia, sposób funkcjonowania albo potrzeby opiekuńcze zmieniły się od czasu poprzedniej komisji. Odpowiedź brzmi: tak, ale nie w każdej sytuacji. Przepisy przewidują możliwość ponownego orzekania w okresie ważności dotychczasowego orzeczenia przede wszystkim wtedy, gdy nastąpiła zmiana stanu zdrowia dziecka.

 

Wniosek o zmianę orzeczenia w czasie jego ważności

Podstawą prawną złożenia wniosku w czasie ważności dotychczasowego orzeczenia jest art. 6ba ust. 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku zmiany stanu zdrowia osoba posiadająca orzeczenie o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności może w okresie ważności tego orzeczenia wystąpić do powiatowego zespołu z wnioskiem o wydanie orzeczenia uwzględniającego zmianę stanu zdrowia.

 

W przypadku dziecka taki wniosek może złożyć przedstawiciel ustawowy, najczęściej rodzic. W praktyce oznacza to, że jeżeli dziecko ma ważne orzeczenie, ale pojawiły się nowe okoliczności medyczne lub funkcjonalne, rodzice nie muszą czekać do końca ważności orzeczenia. Mogą wystąpić z nowym wnioskiem wcześniej, ale muszą wykazać, że rzeczywiście doszło do zmiany stanu zdrowia albo funkcjonowania dziecka.

 

Co oznacza zmiana stanu zdrowia dziecka?

Najprostszy przykład zmiany stanu zdrowia to pogorszenie choroby, nowe rozpoznanie, pojawienie się kolejnej choroby współistniejącej, nasilenie objawów, częstsze hospitalizacje, konieczność nowego leczenia, operacji, rehabilitacji albo zaopatrzenia ortopedycznego.

 

Zmiana nie zawsze musi jednak polegać wyłącznie na pojawieniu się nowej diagnozy. W sprawach dotyczących dzieci bardzo istotne jest również aktualne funkcjonowanie dziecka w życiu codziennym. Przy orzekaniu bierze się pod uwagę m.in. ograniczenia w funkcjonowaniu występujące w życiu codziennym w porównaniu do dzieci z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną właściwą dla wieku dziecka.

 

Dlatego w niektórych sprawach można argumentować, że choć samo rozpoznanie medyczne jest takie samo, to zmienił się funkcjonalny obraz niepełnosprawności. Inaczej ocenia się bowiem dwuletnie dziecko, które z natury wieku wymaga pomocy przy ubieraniu, jedzeniu, higienie czy poruszaniu się, a inaczej dziecko sześcioletnie, które chodzi do zerówki i od którego oczekuje się już znacznie większej samodzielności.

 

Przykład: ta sama choroba, ale inne funkcjonowanie dziecka

Dobrym przykładem jest dziecko z wadą wrodzoną narządu ruchu, np. brakiem lub niedorozwojem kończyny. Sama wada może istnieć od urodzenia i formalnie nie ulec zmianie. Nie oznacza to jednak, że sytuacja dziecka zawsze wygląda tak samo.

 

Jeżeli pierwsze orzeczenie wydano, gdy dziecko miało 2 lata, pomoc rodzica w większości czynności była naturalna również u dzieci zdrowych. Po kilku latach, gdy dziecko ma 6 lat, chodzi do przedszkola lub zerówki, zaczyna rysować, pisać, korzystać z przyborów, ubierać się w szatni, uczestniczyć w zajęciach ruchowych i funkcjonować w grupie rówieśniczej, ograniczenia mogą ujawnić się w sposób znacznie bardziej konkretny.

 

W takiej sytuacji warto opisać, że dziecko wymaga pomocy np. przy:

  • ubieraniu i rozbieraniu, zapinaniu guzików, zamków, zakładaniu kurtki, butów lub plecaka,
  • czynnościach higienicznych i samoobsługowych,
  • jedzeniu, otwieraniu opakowań, korzystaniu ze sztućców lub bidonu,
  • rysowaniu, pisaniu, wycinaniu, klejeniu i korzystaniu z przyborów szkolnych,
  • stabilizowaniu kartki, zeszytu lub pomocy dydaktycznych,
  • bezpiecznym poruszaniu się, korzystaniu ze schodów, placu zabaw lub zajęć ruchowych,
  • codziennym funkcjonowaniu w grupie przedszkolnej lub szkolnej.

 

Istotne jest pokazanie, że pomoc, która u dziecka dwuletniego była typowa rozwojowo, u dziecka sześcioletniego przekracza już zwykły zakres opieki nad zdrowym dzieckiem w tym samym wieku.

 

Co jeśli organ stwierdzi, że stan zdrowia się nie zmienił?

Zgodnie z § 15 rozporządzenia w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności, jeżeli dokumentacja medyczna oraz badanie osoby niepełnosprawnej nie wskazują na zmianę stanu zdrowia, skład orzekający wydaje orzeczenie o odmowie wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności.

 

To oznacza, że organ może odmówić ponownego orzekania, jeżeli uzna, że nie wykazano zmiany stanu zdrowia. Dlatego bardzo ważne jest, aby do wniosku nie dołączać wyłącznie starej dokumentacji medycznej, ale także aktualne dokumenty pokazujące, co zmieniło się w funkcjonowaniu dziecka.

 

Warto przedstawić nie tylko zaświadczenie lekarskie, ale również opinie specjalistów, rehabilitantów, fizjoterapeutów, terapeutów ręki, psychologów, pedagogów, przedszkola, szkoły, poradni psychologiczno-pedagogicznej albo dokumentację z WWR. Im bardziej konkretne są dokumenty, tym łatwiej wykazać, że sprawa nie sprowadza się do powtórzenia tego samego rozpoznania, ale dotyczy aktualnych ograniczeń dziecka.

 

Jakie dokumenty warto dołączyć do wniosku?

Do wniosku o zmianę orzeczenia warto dołączyć przede wszystkim aktualną dokumentację medyczną oraz dokumenty opisujące codzienne funkcjonowanie dziecka. Mogą to być np.:

 

  • aktualne zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia dziecka (obowiązkowo)
  • dokumentacja od lekarza prowadzącego, ortopedy, neurologa, psychiatry dziecięcego, genetyka, okulisty lub innego specjalisty,
  • dokumentacja rehabilitacyjna, fizjoterapeutyczna lub terapeutyczna,
  • opinia terapeuty ręki, fizjoterapeuty, logopedy, psychologa lub pedagoga,
  • opinia z przedszkola, zerówki albo szkoły,
  • orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego,
  • opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej,
  • dokumenty z wczesnego wspomagania rozwoju,
  • informacje o hospitalizacjach, zabiegach, leczeniu, protezowaniu lub zaopatrzeniu ortopedycznym,
  • opis codziennego funkcjonowania dziecka przygotowany przez rodziców.

 

W opisie rodziców warto unikać ogólnych stwierdzeń typu „dziecko wymaga pomocy”. Lepiej wskazać konkretne czynności, częstotliwość pomocy, sytuacje problemowe i porównać je do tego, czego można oczekiwać od zdrowego dziecka w podobnym wieku.

 

Zmiana orzeczenia a pkt 7

Najczęstszym powodem składania wniosku o zmianę orzeczenia jest brak korzystnego wskazania w pkt 7. Punkt 7 dotyczy konieczności stałej lub długotrwałej opieki albo pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

 

W orzecznictwie podkreśla się, że ocena ta nie powinna być dokonywana abstrakcyjnie. Trzeba badać konkretne dziecko, jego wiek, chorobę, poziom rozwoju, samodzielność i zakres pomocy koniecznej w codziennym funkcjonowaniu. Sąd Najwyższy wskazywał, że znaczne ograniczenie samodzielnej egzystencji nie musi oznaczać całkowitej ani zupełnej niemożności zaspokajania wszystkich potrzeb przez dziecko. Istotne jest to, czy dziecko wymaga stałej lub długotrwałej pomocy w zakresie przekraczającym zwykłe wsparcie należne dziecku w jego wieku.

 

W praktyce przy pkt 7 znaczenie mogą mieć m.in. trudności w samoobsłudze, higienie, ubieraniu, jedzeniu, poruszaniu się, komunikowaniu się, kontroli zachowania, bezpieczeństwie, a także konieczność stałego nadzoru lub pomocy osoby dorosłej w codziennych sytuacjach.

 

Co mówią sądy o wieku dziecka i porównaniu do rówieśników?

W sprawach dotyczących dzieci bardzo ważne jest porównanie do zdrowych rówieśników. Sąd Rejonowy Szczecin-Centrum w sprawie o sygn. IX U 650/16 wskazał, że zdolność do samodzielnej egzystencji dziecka należy oceniać w porównaniu do rówieśników. Sąd zauważył również, że wraz z wiekiem udział rodzica w zwykłych codziennych czynnościach powinien stopniowo maleć.

 

To rozumowanie jest istotne w sprawach, w których rodzice próbują wykazać zmianę funkcjonowania dziecka. Jeżeli wcześniejsze orzeczenie wydano w bardzo młodym wieku, a obecnie dziecko jest starsze i powinno być bardziej samodzielne, można argumentować, że aktualne ograniczenia należy oceniać na nowo, właśnie przez pryzmat wieku i etapu rozwoju dziecka.

 

Sąd Najwyższy w sprawach dotyczących pkt 7 podkreślał również, że nie można mechanicznie wymagać całkowitej niesamodzielności dziecka. Wystarczające może być znaczne ograniczenie samodzielnego funkcjonowania, jeżeli powoduje ono konieczność stałej lub długotrwałej opieki albo pomocy innej osoby.

 

Nowe wytyczne dotyczące chorób rzadkich a zmiana starego orzeczenia

W ostatnim czasie duże znaczenie praktyczne mają wytyczne Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych dotyczące kwalifikowania do niepełnosprawności osób cierpiących na rzadkie schorzenia genetyczne. W załącznikach do wytycznych wskazano schorzenia, przy których u dziecka istnieje zasadność ustalenia określonych wskazań w orzeczeniu, w tym pkt 7 i pkt 8.

 

Wytyczne te mogą być bardzo ważnym argumentem w nowej sprawie orzeczniczej. Mogą pomóc wykazać, że dane schorzenie powinno być kwalifikowane w określony sposób, szczególnie gdy chodzi o choroby rzadkie, trwałe, o jednorodnym przebiegu i braku rokowań co do poprawy.

 

Trzeba jednak zachować ostrożność. Sama zmiana wytycznych co do zasady nie jest odrębną podstawą do zmiany prawomocnego, nadal ważnego orzeczenia. Przepisy nie przewidują prostego trybu zmiany starego orzeczenia wyłącznie dlatego, że pojawiły się nowe wytyczne. Jeżeli orzeczenie jest nadal ważne, podstawowym argumentem powinno być wykazanie zmiany stanu zdrowia albo aktualnego funkcjonowania dziecka. Nowe wytyczne mogą natomiast stanowić argument dodatkowy.

 

Kiedy warto złożyć wniosek o zmianę orzeczenia?

Wniosek o zmianę orzeczenia warto rozważyć szczególnie wtedy, gdy:

  • stan zdrowia dziecka pogorszył się od czasu poprzedniego orzeczenia,
  • pojawiła się nowa choroba lub dodatkowe rozpoznanie,
  • nasileniu uległy objawy dotychczasowej choroby,
  • dziecko wymaga częstszej rehabilitacji, leczenia, terapii albo hospitalizacji,
  • pojawiła się potrzeba protezowania, ortezowania, sprzętu pomocniczego albo stałego zaopatrzenia ortopedycznego,
  • zmieniło się funkcjonowanie dziecka w przedszkolu, zerówce albo szkole,
  • dziecko wymaga większej pomocy w samoobsłudze niż zdrowi rówieśnicy,
  • poprzednie orzeczenie było wydane w bardzo młodym wieku i obecnie widać ograniczenia, których wcześniej nie dało się jeszcze ocenić,
  • brakuje pkt 7 albo pkt 8, mimo że dziecko faktycznie wymaga stałej pomocy, opieki, rehabilitacji i wsparcia w edukacji.

 

Co zrobić, gdy zespół odmówi wydania nowego orzeczenia?

Jeżeli powiatowy albo miejski zespół wyda orzeczenie o odmowie wydania orzeczenia, rodzic może wnieść odwołanie do wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. Odwołanie składa się za pośrednictwem zespołu, który wydał orzeczenie, w terminie 14 dni od doręczenia orzeczenia.

 

W odwołaniu warto dokładnie wskazać, dlaczego rodzice nie zgadzają się z oceną, że nie doszło do zmiany stanu zdrowia. Jeżeli argumentem jest zmiana funkcjonowania dziecka, należy opisać ją konkretnie i poprzeć dokumentami. Warto też wskazać, że ocena dziecka powinna uwzględniać jego aktualny wiek, etap rozwoju, obowiązki edukacyjne oraz poziom samodzielności oczekiwany od zdrowych rówieśników.

 

Pomoc prawna przy zmianie orzeczenia o niepełnosprawności dziecka

Sprawy dotyczące zmiany orzeczenia o niepełnosprawności dziecka są często trudniejsze, niż wydaje się na pierwszy rzut oka. Samo przekonanie rodziców, że dziecko wymaga pomocy, może nie wystarczyć. Trzeba prawidłowo opisać stan zdrowia, funkcjonowanie dziecka, zakres opieki, różnicę między dzieckiem zdrowym a dzieckiem z niepełnosprawnością oraz znaczenie dokumentacji medycznej i specjalistycznej.

 

Jeżeli otrzymali Państwo odmowę wydania nowego orzeczenia, orzeczenie bez pkt 7 albo orzeczenie nieuwzględniające rzeczywistych potrzeb dziecka, warto skonsultować sprawę przed upływem terminu na odwołanie. Kancelaria może pomóc w analizie orzeczenia, ocenie dokumentacji, przygotowaniu argumentacji oraz sporządzeniu odwołania do wojewódzkiego zespołu.

 

Zapraszamy do kontaktu również w formie zdalnej. Szczegóły znajdują się na stronie: https://dopytajprawnika.pl/kontakt.

 

FAQ

Czy można zmienić ważne orzeczenie o niepełnosprawności dziecka?

Tak, ale zasadniczo wtedy, gdy nastąpiła zmiana stanu zdrowia dziecka. W czasie ważności orzeczenia rodzic może złożyć wniosek o wydanie orzeczenia uwzględniającego tę zmianę.

 

Czy sama zmiana wytycznych pozwala zmienić stare orzeczenie?

Co do zasady nie. Nowe wytyczne mogą być ważnym argumentem, zwłaszcza przy chorobach rzadkich, ale przepisy nie przewidują prostego trybu zmiany prawomocnego orzeczenia wyłącznie z powodu zmiany wytycznych. Jeżeli orzeczenie jest nadal ważne, kluczowe jest wykazanie zmiany stanu zdrowia lub aktualnego funkcjonowania dziecka.

 

Czy zmiana funkcjonowania dziecka może być argumentem za ponownym orzekaniem?

Tak, w wielu sprawach warto podnosić, że zmienił się nie tylko stan medyczny, ale także funkcjonowanie dziecka. Szczególnie dotyczy to sytuacji, gdy poprzednie orzeczenie wydano w bardzo młodym wieku, a obecnie dziecko chodzi do przedszkola, zerówki albo szkoły i ujawniają się ograniczenia w samoobsłudze, edukacji lub codziennym funkcjonowaniu.

 

Czym jest pkt 7 w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka?

Pkt 7 dotyczy ustalenia, czy dziecko wymaga stałej lub długotrwałej opieki albo pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ma on duże znaczenie praktyczne, ponieważ może wpływać na możliwość uzyskania określonych świadczeń.

 

Czym różni się pkt 7 od pkt 8?

Pkt 7 dotyczy stałej lub długotrwałej opieki albo pomocy w związku ze znacznie ograniczoną samodzielnością dziecka. Pkt 8 dotyczy natomiast konieczności stałego współudziału opiekuna w leczeniu, rehabilitacji i edukacji dziecka. W praktyce oba punkty są ważne, ale dotyczą nieco innych aspektów funkcjonowania dziecka i zaangażowania rodzica.

 

Jakie dokumenty są najważniejsze przy wniosku o zmianę orzeczenia?

Najważniejsze są aktualne dokumenty pokazujące zmianę stanu zdrowia lub funkcjonowania dziecka. Mogą to być zaświadczenia lekarskie, dokumentacja rehabilitacyjna, opinie terapeutów, opinia z przedszkola lub szkoły, orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej oraz opis codziennych trudności dziecka.

 

Co zrobić, gdy zespół odmówi wydania nowego orzeczenia?

W takiej sytuacji można złożyć odwołanie do wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. Odwołanie składa się za pośrednictwem zespołu, który wydał orzeczenie, w terminie 14 dni od doręczenia orzeczenia.

Czy warto odwołać się od odmowy?

Warto rozważyć odwołanie, jeżeli istnieją konkretne argumenty i dokumenty wskazujące na zmianę stanu zdrowia lub funkcjonowania dziecka. Szczególnie istotne jest wykazanie, że dziecko wymaga pomocy przekraczającej zwykły zakres opieki nad zdrowym dzieckiem w tym samym wieku.