Przedawnienie długu po wyroku sądu – praktyczny poradnik (dla dłużnika i wierzyciela)

 

Wyrok sądu (albo nakaz zapłaty, ugoda sądowa czy ugoda przed mediatorem zatwierdzona przez sąd) często daje wierzycielowi poczucie „pełnego bezpieczeństwa”. To błąd. Dług stwierdzony prawomocnym orzeczeniem również może się przedawnić – a wtedy egzekucja może być bezskuteczna, jeżeli dłużnik skutecznie podniesie zarzut przedawnienia we właściwej procedurze.

 

Ten poradnik pokazuje: jak liczyć termin przedawnienia po wyroku, kiedy bieg terminu się przerywa, jak wyglądają wyjątki (np. odsetki i inne świadczenia okresowe), oraz jak bronić się przed niesłuszną egzekucją komorniczą.

 

Uwaga: poniższe informacje mają charakter ogólny i edukacyjny. W konkretnych sprawach liczą się daty (prawomocności, czynności egzekucyjnych, uznania długu) i treść tytułu wykonawczego – dlatego warto zrobić krótką analizę „na dokumentach”.

 

1) Przedawnienie długu zasądzonego wyrokiem – o co w tym chodzi?

 

Czym jest przedawnienie roszczenia?

 

Przedawnienie nie „kasuje” długu automatycznie. Najczęściej oznacza, że po upływie określonego czasu dłużnik może skutecznie odmówić zapłaty, podnosząc zarzut przedawnienia. W praktyce:

  • jeżeli wierzyciel pozywa – dłużnik podnosi zarzut przedawnienia w procesie,
  • jeżeli wierzyciel egzekwuje na podstawie wyroku – dłużnik broni się środkami przeciwegzekucyjnymi (o tym niżej).

 

Znaczenie prawomocnego wyroku dla biegu przedawnienia

Prawomocne orzeczenie zmienia „reżim” przedawnienia: zamiast terminu właściwego dla pierwotnego roszczenia (np. umowy, faktury), zastosowanie ma szczególna regulacja dotycząca roszczeń stwierdzonych orzeczeniem.

To ważne, bo wiele osób liczy terminy błędnie, np. od daty faktury, od daty umowy albo od daty wydania wyroku. W sprawach „po wyroku” zwykle kluczowa jest data, od której orzeczenie stało się prawomocne (albo – w pewnych sytuacjach – data wymagalności świadczeń okresowych).

 

2) Ogólne zasady przedawnienia roszczeń stwierdzonych wyrokiem

 

Jaki jest termin przedawnienia po wyroku sądowym?

 

Co do zasady roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem przedawnia się po 6 latach. Dla wielu spraw to praktyczna różnica, bo dawniej w części przypadków funkcjonował termin 10-letni (sprawy „stare”, z przepisami przejściowymi, wymagają ostrożnej analizy).

 

Kiedy zaczyna biec termin przedawnienia?

 

Najczęściej termin liczy się od momentu, gdy orzeczenie stało się prawomocne (czyli gdy nie przysługuje już zwykły środek zaskarżenia), a w przypadku tytułów wymagających klauzuli wykonalności – samo nadanie klauzuli nie „tworzy długu”, ale bywa istotne jako czynność przerywająca bieg przedawnienia.

 

W praktyce: ustal datę prawomocności (często jest na orzeczeniu albo można ją ustalić w sądzie / portalu informacyjnym / aktach), a potem sprawdź, czy wierzyciel nie podejmował czynności przerywających bieg przedawnienia.

 

„Koniec roku” – dlaczego to ma znaczenie?

Po zmianach przepisów regułą jest, że koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego (z wyjątkami dla terminów krótszych niż 2 lata). Długo trwał spór, czy ta zasada dotyczy także roszczeń „po wyroku”. Aktualnie przyjmuje się, że tak – dotyczy.

 

To w praktyce potrafi „dodać” kilka miesięcy. Przykład: jeśli bieg terminu rozpoczął się w maju, to upływ 6 lat może wypaść nie w maju, tylko dopiero 31 grudnia właściwego roku.

 

Czy termin przedawnienia może być inny niż „wskazany w wyroku”?

Wyrok zwykle nie „wpisuje” terminu przedawnienia. Termin wynika z ustawy. Natomiast treść wyroku może mieć znaczenie dla tego, czy mamy do czynienia ze świadczeniem jednorazowym (np. kwota główna) czy okresowym (np. odsetki, czynsz, alimenty), oraz od kiedy dane świadczenie jest wymagalne.

 

3) Wyjątek: świadczenia okresowe (np. odsetki) – inny termin po wyroku

 

Co to są świadczenia okresowe?

 

Świadczenia okresowe to takie, które spełnia się cyklicznie (np. co miesiąc) lub które „narastają” w czasie w powtarzalny sposób. W praktyce w sporach windykacyjnych najczęściej chodzi o:

 

  • odsetki (zwłaszcza odsetki po dacie wyroku / po dacie wymagalności),
  • czynsze, opłaty abonamentowe, raty o charakterze okresowym,
  • alimenty i podobne świadczenia, jeżeli tytuł je obejmuje.

 

Przedawnienie świadczeń okresowych zasądzonych wyrokiem

 

Tu pojawia się kluczowa pułapka: nawet jeżeli „kwota główna” przedawnia się po 6 latach, to świadczenia okresowe należne w przyszłości mogą przedawniać się po 3 latach.

 

W praktyce oznacza to, że w egzekucji odsetek trzeba patrzeć „odcinkami”: część odsetek może być jeszcze do wyegzekwowania, a część może być przedawniona. To jest częsty punkt zaczepienia w obronie dłużnika – zwłaszcza w sprawach, które „ciągną się” latami.

 

4) Przerwanie biegu przedawnienia po wyroku – jak działa i co naprawdę przerywa?

 

Czym jest przerwanie biegu przedawnienia?

 

Przerwanie powoduje, że dotychczasowy czas „nie liczy się”, a po zakończeniu danej czynności termin biegnie na nowo. W sprawach po wyroku kluczowe jest ustalenie, czy wierzyciel wykonał czynność, która realnie przerywa bieg terminu (i czy ta czynność była skuteczna).

 

Działania wierzyciela, które najczęściej przerywają bieg przedawnienia

 

  • wniosek o wszczęcie egzekucji (albo inne czynności bezpośrednio zmierzające do przymusowego zaspokojenia roszczenia),
  • wniosek o nadanie klauzuli wykonalności – bywa kwalifikowany jako czynność konieczna do egzekucji,
  • uznanie długu przez dłużnika (np. ugoda, prośba o raty, częściowa spłata z jednoznacznym przyznaniem długu – tu zawsze analizuje się kontekst).

 

Uwaga praktyczna: „stare” egzekucje i umorzenia

W sprawach wieloletnich bywa tak, że egzekucję wszczynano kilka razy, a potem była umarzana. To może mieć duże znaczenie dla liczenia terminu – czasem korzystne dla wierzyciela (bo termin „resetuje się”), a czasem dla dłużnika (np. gdy czynność nie wywołała skutku w zakresie przerwania, albo gdy egzekucję umorzono w określony sposób).

 

Dlatego do oceny przedawnienia „po wyroku” zwykle potrzebujesz: (1) tytułu wykonawczego, (2) historii egzekucji od komornika, (3) informacji o ewentualnych uznaniach długu / ugodach / spłatach.

 

5) Zarzut przedawnienia, gdy trwa egzekucja komornicza – jak się bronić skutecznie?

 

Czy można po prostu napisać do komornika: „dług jest przedawniony”?

 

Najczęściej nie wystarczy samo pismo do komornika. Organ egzekucyjny co do zasady działa na podstawie tytułu wykonawczego i nie bada merytorycznie zasadności obowiązku. Istnieją jednak wąskie wyjątki ustawowe.

 

Najczęstsza droga: powództwo przeciwegzekucyjne (art. 840 k.p.c.)

 

Jeżeli dłużnik chce doprowadzić do „wyłączenia” egzekucji z powodu przedawnienia, standardowo robi się to przez powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności (tzw. powództwo opozycyjne).

 

W praktyce to postępowanie, w którym sąd bada m.in. czy po powstaniu tytułu nastąpiło zdarzenie materialnoprawne, które powoduje, że zobowiązanie nie może być egzekwowane (a przedawnienie może być taką podstawą).

 

Jakie są skutki skutecznego podniesienia zarzutu?

  • możliwość pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości albo w części,
  • realna szansa na wstrzymanie/ograniczenie egzekucji (często łączy się to z wnioskiem o zabezpieczenie),
  • w wielu sprawach: ograniczenie egzekucji odsetek do okresu nieprzedawnionego.

 

„Niesłuszna egzekucja” – co sprawdzić natychmiast, gdy przychodzi pismo od komornika?

 

  1. Jaki jest tytuł? Wyrok, nakaz zapłaty, ugoda? Jaka data prawomocności?
  2. Co jest egzekwowane? Kwota główna, odsetki, koszty, świadczenia okresowe?
  3. Czy była wcześniejsza egzekucja? Kiedy wszczęta, kiedy umorzona, z jakiej przyczyny?
  4. Czy były uznania długu? Ugody, prośby o raty, pisma „potwierdzam dług”, częściowe spłaty.
  5. Czy wierzyciel jest ten sam? Cesje wierzytelności bywają istotne dla oceny skutków niektórych czynności.

 

Im szybciej zbierzesz te informacje, tym mniejsze ryzyko, że egzekucja „zrobi swoje” zanim sprawa trafi na właściwy tor.

 

6) Wpływ zmian w prawie na przedawnienie długów po wyroku – na co uważać

 

Zmiany terminów i przepisy przejściowe

W polskim prawie przedawnienie było nowelizowane, a przepisy przejściowe potrafią istotnie zmienić wynik obliczeń, zwłaszcza w starszych sprawach (sprzed kilku lat i więcej).

Dlatego nie polegaj wyłącznie na „jednej zasadzie” typu „po wyroku zawsze 6 lat”. W sprawach „na styku” zmian (albo przy egzekucjach prowadzonych w przeszłości) często trzeba wykonać rachunek na osi czasu.

 

Nowe realia egzekucji: kiedy organ egzekucyjny może „zareagować” na przedawnienie

W ostatnich latach wprowadzono rozwiązania, które w pewnych sytuacjach pozwalają odmówić wszczęcia egzekucji, jeżeli z samej treści tytułu wynika, że roszczenie jest przedawnione, a wierzyciel nie przedkłada wymaganych dokumentów. To nadal jest wyjątek, a nie reguła, ale warto o nim wiedzieć.

 

7) Przedawnienie długu po wyroku a egzekucja komornicza – co warto wiedzieć (perspektywa dłużnika i wierzyciela)

 

Jak dłużnik może ograniczyć ryzyko egzekucji po upływie terminu?

  • nie ignoruj pism z sądu i od komornika – w egzekucji liczy się czas,
  • ustal daty i zgromadź dokumenty (tytuł, klauzula, historia egzekucji),
  • jeżeli podnosisz przedawnienie, rób to właściwym środkiem (najczęściej art. 840 k.p.c.),
  • oddziel analizę kwoty głównej od analizy odsetek (często różne terminy i różne „okresy”),
  • uważaj na nieprzemyślane „uznania długu” w korespondencji (czasem jedno zdanie potrafi zmienić sytuację).

 

Co powinien zrobić wierzyciel, aby nie „przegapić” terminu?

  • prowadzić kalendarz terminów: data prawomocności, data zakończenia/umorzenia egzekucji,
  • nie dopuszczać do wieloletniej bezczynności,
  • jeżeli dłużnik nie płaci – rozważyć terminowe wszczęcie egzekucji,
  • w sprawach z odsetkami/świadczeniami okresowymi – pilnować także tych „3-letnich odcinków”,
  • przy cesji wierzytelności – zadbać o komplet dokumentów i ciągłość zdarzeń.

 

8) Podsumowanie: kiedy skonsultować sprawę z prawnikiem i jak monitorować terminy

 

Kiedy konsultacja naprawdę ma sens?

Jeśli masz choć jeden z poniższych sygnałów, analiza prawna zwykle szybko się „zwraca” (finansowo albo procesowo):

  • egzekucja toczy się po wielu latach przerwy,
  • wierzyciel zmieniał się (sprzedaż długu),
  • roszczenie obejmuje wysokie odsetki, a kwota główna jest spłacona albo niewielka,
  • były wcześniejsze egzekucje i umorzenia, ale nie wiesz, kiedy dokładnie,
  • masz podejrzenie, że wierzyciel „reanimuje” stary tytuł.

 

Prosty sposób na monitorowanie terminów

  1. zapisz datę prawomocności i datę nadania klauzuli,
  2. gromadź postanowienia komornika o wszczęciu/umorzeniu egzekucji,
  3. każdą ugodę/spłatę opisuj precyzyjnie (żeby nie powstało niechciane „uznanie długu” w szerszym zakresie),
  4. co najmniej raz do roku sprawdź, czy nie zbliżasz się do granicznych dat (dla kwoty głównej i dla odsetek osobno).

 

Jeżeli chcesz, mogę szybko ocenić sytuację na podstawie dokumentów (wyrok/nakaz, klauzula, pisma komornika, ewentualna korespondencja). Skorzystaj z e-porady: https://dopytajprawnika.pl/e-porady. Zadaj pytanie – niezobowiązująco dokonam wyceny porady prawnej lub prowadzenia sprawy w tym zakresie. Po zaakceptowaniu warunków współpracy możemy przystąpić do działania.

 

 

FAQ – najczęstsze pytania o przedawnienie długu po wyroku

 

 

Czy dług zasądzony wyrokiem sądu zawsze się przedawnia?

Tak – co do zasady roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem może się przedawnić. Standardowo przyjmuje się termin 6 lat, ale w praktyce wynik zależy od: daty prawomocności, czynności przerywających bieg oraz ewentualnych przepisów przejściowych.

 

 

Co zrobić, gdy komornik wszczął egzekucję przedawnionego długu po wyroku?

Zwykle trzeba działać szybko: zebrać dokumenty, ustalić oś czasu i rozważyć powództwo przeciwegzekucyjne (art. 840 k.p.c.), często wraz z wnioskiem o zabezpieczenie. Sama korespondencja z komornikiem najczęściej nie wystarczy.

 

 

Czy wierzyciel może przerwać bieg przedawnienia długu po wyroku?

Tak. Typowe przykłady to czynności zmierzające bezpośrednio do egzekucji (np. wniosek egzekucyjny), a także uznanie długu przez dłużnika. Każdy przypadek trzeba ocenić na dokumentach i w kontekście.

 

 

Jak sprawdzić, kiedy przedawnia się dług zasądzony wyrokiem?

Ustal datę prawomocności orzeczenia i sprawdź, czy były czynności przerywające bieg przedawnienia (np. wcześniejsze egzekucje, klauzule, uznania długu). Następnie policz termin dla kwoty głównej oraz osobno dla odsetek (jeżeli występują).

 

 

Czy odsetki po wyroku przedawniają się tak samo jak kwota główna?

Niekoniecznie. Odsetki bardzo często są traktowane jak świadczenie okresowe. Wtedy część roszczeń odsetkowych może przedawniać się szybciej, co ma duże znaczenie w sprawach „wieloletnich”.

 

 

Podstawa prawna i materiały źródłowe

 

  • Kodeks cywilny: art. 117–125 (w tym art. 118, 123–124 i art. 125)
  • Kodeks postępowania cywilnego: art. 840 (powództwo przeciwegzekucyjne), art. 804 (granice badania przez organ egzekucyjny)
  • Uchwała SN z 23.10.2025 r., III CZP 21/25 (zasada „końca roku” a art. 125 k.c.)