W orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności osoby dorosłej bardzo ważne znaczenie ma nie tylko sam stopień niepełnosprawności, ale również tzw. wskazania. Jednym z nich jest punkt 1 orzeczenia, czyli wskazanie dotyczące odpowiedniego zatrudnienia, uwzględniającego psychofizyczne możliwości danej osoby.

 

W praktyce osoby odwołujące się od orzeczenia często pytają, czy wpis „obniżona zdolność do wykonywania pracy” oznacza to samo, co wcześniejsze wskazanie pracy „w warunkach pracy chronionej”. Odpowiedź brzmi: nie. Są to dwa różne warianty oceny możliwości zawodowych osoby z niepełnosprawnością.

 

Różnica może mieć znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy wcześniejsze orzeczenie zawierało wskazanie pracy w warunkach pracy chronionej, a nowe orzeczenie ogranicza się już tylko do stwierdzenia obniżonej zdolności do wykonywania pracy.

 

Podstawa prawna punktu 1 wskazań w orzeczeniu

Zgodnie z art. 6b ust. 3 pkt 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, w orzeczeniu ustala się m.in. wskazania dotyczące odpowiedniego zatrudnienia, uwzględniającego psychofizyczne możliwości danej osoby.

 

To właśnie ten punkt orzeczenia odpowiada na pytanie, jaki rodzaj zatrudnienia organ uznaje za odpowiedni przy stanie zdrowia, ograniczeniach funkcjonalnych, kwalifikacjach i możliwościach konkretnej osoby.

 

Nie jest to więc rubryka „techniczna”. W wielu sprawach może ona mieć realne znaczenie dla oceny, czy dana osoba może funkcjonować na otwartym rynku pracy, czy wymaga szczególnych warunków zatrudnienia.

 

Co oznacza „obniżona zdolność do wykonywania pracy”?

Wpis o obniżonej zdolności do wykonywania pracy oznacza co do zasady, że organ dostrzega ograniczenia zdrowotne wpływające na pracę zarobkową, ale nie stwierdza, że osoba może pracować wyłącznie w warunkach pracy chronionej.

 

Innymi słowy: osoba może mieć trudności w wykonywaniu pracy, może pracować wolniej, mniej wydajnie, wymagać ograniczeń organizacyjnych albo dostosowania obowiązków, ale według organu nie jest to jeszcze poziom ograniczeń uzasadniający wpisanie pracy jedynie w warunkach chronionych.

 

W ustawie pojęcie istotnego obniżenia zdolności do wykonywania pracy pojawia się przy definicji lekkiego stopnia niepełnosprawności. Chodzi tam o porównanie zdolności osoby z naruszoną sprawnością organizmu do zdolności osoby o podobnych kwalifikacjach zawodowych, ale z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną.

 

Co oznacza praca „w warunkach pracy chronionej”?

Wskazanie pracy w warunkach pracy chronionej jest dalej idące. Oznacza, że organ przyjmuje, iż osoba – ze względu na naruszoną sprawność organizmu – nie powinna być oceniana jak osoba zdolna do zwykłej pracy na otwartym rynku bez szczególnych zabezpieczeń.

 

Warunki pracy chronionej są związane z zatrudnieniem w środowisku dostosowanym do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Ustawa definiuje warunki pracy chronionej przez odwołanie do zakładu pracy chronionej albo zakładu aktywności zawodowej.

 

W praktyce chodzi m.in. o dostosowanie stanowisk pracy, pomieszczeń, ciągów komunikacyjnych, zapewnienie odpowiedniej organizacji pracy, a w przypadku zakładów pracy chronionej również spełnienie szczególnych wymagań ustawowych przez pracodawcę.

 

Czy wpis o pracy chronionej oznacza całkowity zakaz pracy u zwykłego pracodawcy?

Nie zawsze. To ważne, bo wokół tego wpisu narosło sporo nieporozumień.

 

Zaliczenie osoby do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, nawet jeżeli w definicji stopnia pojawia się zdolność do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej, nie wyklucza zatrudnienia u pracodawcy, który nie zapewnia warunków pracy chronionej. Ustawa dopuszcza taką możliwość w szczególności wtedy, gdy pracodawca przystosuje stanowisko pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej albo gdy praca jest wykonywana zdalnie.

 

Ostatecznie w konkretnym stosunku pracy znaczenie ma również ocena lekarza medycyny pracy, który dopuszcza pracownika do pracy na określonym stanowisku.

 

Najważniejsza różnica w praktyce

Wpis w pkt 1 orzeczenia Co zwykle oznacza? Znaczenie praktyczne
Obniżona zdolność do wykonywania pracy Organ uznaje, że stan zdrowia ogranicza możliwość pracy, ale nie przesądza, że osoba wymaga pracy wyłącznie w warunkach chronionych. Wpis mniej kategoryczny. Może oznaczać zdolność do pracy na otwartym rynku, choć z ograniczeniami.
Praca w warunkach pracy chronionej Organ przyjmuje, że osoba wymaga szczególnych warunków zatrudnienia, dostosowanych do jej stanu zdrowia i ograniczeń funkcjonalnych. Wpis dalej idący. Może mieć znaczenie przy odwołaniu, ocenie możliwości zawodowych i analizie, czy nowe orzeczenie nie pogarsza sytuacji osoby niepełnosprawnej.

 

Czy warto odwołać się od zmiany punktu 1 wskazań?

Warto to rozważyć, jeżeli zmiana wskazania nie odpowiada rzeczywistemu stanowi zdrowia i funkcjonowaniu osoby z niepełnosprawnością.

 

Przykładowo, odwołanie może mieć sens, jeżeli wcześniejsze orzeczenie wskazywało pracę w warunkach pracy chronionej, a obecne orzeczenie mówi już tylko o obniżonej zdolności do wykonywania pracy, mimo że stan zdrowia nie poprawił się, a ograniczenia w codziennym funkcjonowaniu i pracy nadal są istotne.

 

W takim przypadku w odwołaniu warto wyraźnie wskazać, że osoba nie kwestionuje wyłącznie samego stopnia niepełnosprawności, ale również treść punktu 1 wskazań. To istotne, ponieważ organ albo sąd powinien wiedzieć, czego konkretnie domaga się strona.

 

Jak sformułować żądanie w odwołaniu?

Jeżeli celem odwołania jest zmiana punktu 1 wskazań, nie wystarczy ogólne stwierdzenie, że „orzeczenie jest nieprawidłowe”. Lepiej wskazać konkretnie, jakiego rozstrzygnięcia oczekuje osoba odwołująca się od orzeczenia.

Przykładowo można sformułować żądanie w następujący sposób:

Wnoszę o zmianę orzeczenia w zakresie punktu 1 wskazań poprzez ustalenie, że odpowiednim zatrudnieniem dla odwołującego/odwołującej jest praca w warunkach pracy chronionej, zamiast wskazania „obniżona zdolność do wykonywania pracy”.

Oczywiście dokładna treść żądania powinna być dostosowana do konkretnego orzeczenia, dokumentacji medycznej i faktycznych ograniczeń danej osoby.

 

Jakie argumenty mogą mieć znaczenie?

W sprawach dotyczących punktu 1 wskazań nie wystarczy samo powołanie się na nazwę choroby. Kluczowe jest pokazanie, jak dana choroba lub niepełnosprawność wpływa na realną zdolność do pracy.

 

W odwołaniu warto opisać między innymi:

  • czy osoba może pracować w normalnym tempie,
  • czy wymaga częstych przerw,
  • czy może pracować pod presją czasu,
  • czy może wykonywać pracę stojącą, siedzącą, fizyczną albo wymagającą kontaktu z klientami,
  • czy występują ograniczenia w poruszaniu się, komunikacji, koncentracji albo samoobsłudze,
  • czy osoba wymaga dostosowania stanowiska pracy, nadzoru, spokojnego środowiska pracy albo ograniczenia bodźców,
  • czy poprzednie próby pracy kończyły się pogorszeniem stanu zdrowia, absencjami albo rezygnacją z zatrudnienia.

 

Pomocne mogą być również dokumenty medyczne, zaświadczenia lekarskie, opinie psychologiczne, dokumentacja rehabilitacyjna, historia leczenia, a czasem także dokumenty dotyczące dotychczasowego zatrudnienia.

 

Najczęstszy błąd w odwołaniu

Częstym błędem jest skupienie się wyłącznie na tym, że wcześniejsze orzeczenie było korzystniejsze. To może być ważny argument, ale sam w sobie zwykle nie wystarczy.

 

W odwołaniu trzeba wykazać, że aktualny stan zdrowia nadal uzasadnia wpisanie pracy w warunkach pracy chronionej. Jeżeli stan zdrowia nie uległ poprawie, warto to wyraźnie podkreślić i powiązać z konkretnymi dokumentami oraz opisem codziennego funkcjonowania.

 

Czy punkt 1 wskazań wpływa na stopień niepełnosprawności?

Punkt 1 wskazań nie jest tym samym co sam stopień niepełnosprawności, ale pozostaje z nim powiązany. W definicjach znacznego i umiarkowanego stopnia niepełnosprawności pojawia się m.in. kategoria osoby niezdolnej do pracy albo zdolnej do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej. Z kolei przy lekkim stopniu ustawa mówi m.in. o istotnym obniżeniu zdolności do wykonywania pracy.

 

Dlatego w niektórych sprawach spór o punkt 1 wskazań może łączyć się również ze sporem o sam stopień niepełnosprawności. Nie zawsze jednak tak będzie. Każdą sprawę trzeba ocenić indywidualnie.

 

Podsumowanie

„Obniżona zdolność do wykonywania pracy” i „praca w warunkach pracy chronionej” to nie są pojęcia tożsame.

 

Pierwsze wskazuje na ograniczenia w wykonywaniu pracy, ale nie przesądza, że osoba może pracować tylko w szczególnych warunkach. Drugie jest dalej idące i oznacza, że organ uznaje potrzebę zatrudnienia w warunkach szczególnie dostosowanych do niepełnosprawności.

 

Jeżeli nowe orzeczenie zmieniło wcześniejsze wskazanie pracy w warunkach pracy chronionej na ogólny wpis o obniżonej zdolności do wykonywania pracy, warto przeanalizować, czy taka zmiana rzeczywiście odpowiada aktualnemu stanowi zdrowia.

 

Potrzebujesz pomocy przy odwołaniu od orzeczenia?

Jeżeli nie zgadzasz się z treścią orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, warto skonsultować sprawę przed upływem terminu na odwołanie. Dotyczy to nie tylko samego stopnia niepełnosprawności, ale również wskazań zawartych w orzeczeniu, w tym punktu 1 dotyczącego odpowiedniego zatrudnienia.

 

Kancelaria pomaga w analizie orzeczeń, przygotowaniu odwołań, opinii prawnych oraz pism w sprawach dotyczących niepełnosprawności. Możliwa jest także konsultacja zdalna – możesz opisać sprawę mailowo i zapytać o niezobowiązującą wycenę porady, opinii prawnej albo przygotowania odwołania.

 

Skontaktuj się z kancelarią przez formularz kontaktowy.

Przeczytaj także

Źródła

 

FAQ

Czy „obniżona zdolność do wykonywania pracy” oznacza zakaz pracy?

Nie. Taki wpis oznacza, że stan zdrowia ogranicza możliwość wykonywania pracy, ale nie jest równoznaczny z zakazem zatrudnienia.

 

Czy praca w warunkach pracy chronionej oznacza, że można pracować tylko w zakładzie pracy chronionej?

Nie zawsze. Ustawa dopuszcza zatrudnienie osoby ze znacznym albo umiarkowanym stopniem niepełnosprawności także u pracodawcy niezapewniającego warunków pracy chronionej, jeżeli stanowisko zostanie przystosowane do potrzeb osoby niepełnosprawnej albo praca jest wykonywana zdalnie.

 

Czy można odwołać się tylko od punktu 1 wskazań?

Tak, w odwołaniu można wskazać, że kwestionuje się nie tylko stopień niepełnosprawności, ale również konkretne wskazanie w orzeczeniu, np. dotyczące odpowiedniego zatrudnienia.

 

Czy wcześniejsze orzeczenie z pracą chronioną wystarczy do wygrania odwołania?

Samo wcześniejsze orzeczenie może być ważnym argumentem, ale zwykle nie wystarczy. Trzeba wykazać, że aktualny stan zdrowia nadal uzasadnia takie wskazanie.

 

Co powinno znaleźć się w odwołaniu od orzeczenia?

Odwołanie powinno wskazywać, z czym dokładnie osoba się nie zgadza, jakiej zmiany żąda oraz dlaczego dokumentacja medyczna i realne funkcjonowanie uzasadniają inne rozstrzygnięcie.

 

Czy punkt 1 orzeczenia ma znaczenie dla pracodawcy?

Może mieć znaczenie informacyjne i praktyczne, ponieważ wskazuje, jakie zatrudnienie organ uznał za odpowiednie przy psychofizycznych możliwościach danej osoby. Nie zastępuje jednak oceny lekarza medycyny pracy przy dopuszczaniu do konkretnego stanowiska.