Nowe standardy opieki okołoporodowej 2026: większe wsparcie i podmiotowość kobiety w ciąży

W październiku 2025 r. podpisano rozporządzenie zmieniające standard organizacyjny opieki okołoporodowej. Akt został ogłoszony w Dzienniku Ustaw 6 listopada 2025 r. i wejdzie w życie po upływie 6 miesięcy od ogłoszenia, czyli 7 maja 2026 r. W praktyce oznacza to, że placówki mają czas na wdrożenie nowych obowiązków, przeszkolenie personelu i aktualizację procedur.

To nie jest kosmetyczna korekta przepisów. Nowe standardy mocniej akcentują, że kobieta w ciąży, w trakcie porodu i w połogu ma być traktowana podmiotowo, z poszanowaniem decyzji, prywatności i prawa do informacji. Jednocześnie standardy stawiają wyraźniejsze wymagania organizacyjne wobec szpitali i personelu, tak aby prawa pacjentki były realne, a nie wyłącznie deklaratywne.

 

Czym są standardy opieki okołoporodowej i dlaczego to ważne?

Standard organizacyjny opieki okołoporodowej określa sposób postępowania i organizacji świadczeń wobec kobiety w ciąży, rodzącej i w połogu oraz wobec noworodka. Z perspektywy pacjentki jest to praktyczna „mapa” tego, czego może oczekiwać od podmiotu leczniczego. Z perspektywy placówki jest to zbiór obowiązków, które powinny zostać przełożone na konkretne procedury, informację dla pacjentek i sposób pracy zespołu.

 

Nowe standardy mocno podkreślają ograniczenie interwencji do niezbędnych, opartych o aktualną wiedzę medyczną i uzasadnionych w dokumentacji. To podejście ma znaczenie nie tylko dla komfortu porodu, ale również dla bezpieczeństwa i późniejszej oceny, czy opieka przebiegała prawidłowo.

 

Najważniejsze zmiany w nowych standardach opieki okołoporodowej

Łatwiejszy dostęp do znieczulenia i przejrzysta informacja o metodach łagodzenia bólu

Jedną z najbardziej odczuwalnych zmian ma być zwiększenie dostępności znieczulenia, w tym znieczulenia zewnątrzoponowego. Standardy nakładają też na szpitale obowiązek publikowania na stronach internetowych informacji o dostępnych metodach łagodzenia bólu porodowego. Dla pacjentki oznacza to łatwiejsze porównanie placówek i możliwość podjęcia świadomej decyzji jeszcze przed porodem.

 

Kontakt „skóra do skóry” co najmniej 2 godziny, także po porodach zabiegowych i cięciach cesarskich

Standardy przewidują obowiązek zapewnienia kontaktu skóra do skóry również po porodzie zabiegowym, w tym po cięciu cesarskim, o ile stan zdrowia matki i noworodka na to pozwala. Po porodzie każda mama ma mieć zapewnione minimum 2 godziny nieprzerwanego kontaktu z noworodkiem, a pierwsze karmienie piersią powinno odbyć się w warunkach sali operacyjnej lub pooperacyjnej, jeżeli jest to możliwe.

 

Ograniczenie medykalizacji porodu i nacisk na uzasadnianie interwencji

Nowe standardy wyraźnie akcentują ograniczenie zbędnych interwencji i większą ostrożność w stosowaniu działań rutynowych w porodach bez powikłań. Dotyczy to m.in. amniotomii, indukcji i stymulacji porodu, nacięcia krocza, cięcia cesarskiego czy ciągłego monitorowania KTG w porodzie fizjologicznym. Kluczowe jest również podkreślenie, że każda ingerencja medyczna powinna być odnotowana w dokumentacji wraz z uzasadnieniem.

 

Wzmocniona opieka laktacyjna i wsparcie także w sytuacjach trudnych

Standardy wzmacniają rolę doradztwa laktacyjnego. Kobiety mają otrzymać rozszerzoną opiekę laktacyjną w szpitalu oraz wsparcie w połogu w miejscu zamieszkania lub pobytu. Jednocześnie przewidziano rozwiązania dla kobiet po poronieniu, po urodzeniu martwego dziecka lub w sytuacji, gdy pacjentka decyduje o niekarmieniu piersią, w tym wsparcie w bezpiecznym hamowaniu laktacji.

 

Możliwość spożywania posiłków podczas porodu

Nowe przepisy przewidują możliwość spożywania lekkostrawnych posiłków w trakcie porodu (po uzgodnieniu z osobą sprawującą opiekę). To pozornie drobny element, ale pokazuje kierunek zmian: większy komfort, mniej zbędnych ograniczeń i więcej decyzji podejmowanych wspólnie z pacjentką.

 

Większa rola położnej w połogu, także gdy dziecko jest hospitalizowane lub doszło do straty

Standardy wzmacniają opiekę położnej w połogu. Podkreślono, że profesjonalna opieka położnej w miejscu zamieszkania lub pobytu ma przysługiwać także wtedy, gdy dziecko jest długotrwale hospitalizowane, urodziło się martwe lub zmarło po porodzie. Doprecyzowano również możliwość wizyt patronażowych u dzieci urodzonych przedwcześnie lub długotrwale hospitalizowanych.

 

Ochrona kobiet w sytuacjach szczególnych: warunki hospitalizacji po poronieniu i stracie

Nowe standardy przewidują zakaz umieszczania w jednej sali pacjentek po poronieniu, po urodzeniu martwego dziecka lub chorego noworodka z pacjentkami, które urodziły zdrowe dziecko. Preferowanym rozwiązaniem ma być sala jednoosobowa, chyba że pacjentka zdecyduje inaczej lub nie ma wolnych sal. To ważny element ochrony godności, prywatności i minimalizowania wtórnej traumy.

 

Poszerzenie badań w ciąży, w tym w kierunku HBV

Standardy obejmują także zmiany w zakresie badań wykonywanych w ciąży, w tym wskazanie dodatkowych badań w kierunku wirusa HBV.

 

Edukacja przedporodowa możliwie wcześnie i realne włączenie osoby bliskiej

Edukacja przedporodowa ma móc rozpocząć się jak najwcześniej, już od stwierdzenia ciąży. Wprost podkreślono też rolę ojca dziecka lub innej osoby bliskiej jako adresata edukacji przedporodowej.

 

Co nowe standardy zmieniają w praktyce dla pacjentek?

Najważniejsza zmiana jest prosta do uchwycenia: standardy mają przełożyć prawo pacjenta na codzienność oddziału położniczego. W praktyce pacjentka powinna częściej otrzymać nie tylko informację „co się stanie”, ale również realny wybór, zrozumiałe wyjaśnienie i poszanowanie jej granic.

Warto pamiętać o kilku filarach, które powinny stać się standardem codziennej praktyki:

  • prawo do informacji i jasnego wyjaśnienia proponowanych procedur
  • prawo do wyrażenia zgody lub odmowy, po uzyskaniu informacji o korzyściach i ryzykach
  • prawo do poszanowania intymności i godności
  • prawo do łagodzenia bólu i rzetelnej informacji o dostępnych metodach
  • prawo do obecności osoby bliskiej, o ile nie ma ustawowych i medycznie uzasadnionych ograniczeń
  • prawo do kontaktu z dzieckiem, w tym kontaktu skóra do skóry, jeśli stan zdrowia na to pozwala

 

Jak przygotować się do porodu w świetle nowych standardów?

Jeżeli planujesz poród w konkretnej placówce, sensownym krokiem jest sprawdzenie, czy szpital publikuje informacje o metodach łagodzenia bólu porodowego oraz jakie ma zasady dotyczące opieki laktacyjnej i kontaktu skóra do skóry. Warto też rozważyć rozmowę w ramach edukacji przedporodowej, w której poruszysz praktyczne kwestie: procedury, organizację oddziału, dostępność znieczulenia oraz zasady obecności osoby bliskiej.

Jeżeli pojawiają się wątpliwości w trakcie hospitalizacji, pomocne bywa zadawanie prostych pytań, które „porządkują” sytuację:

  • jaki jest cel proponowanej procedury i jakie są alternatywy
  • czy procedura jest konieczna w tej chwili i co się stanie, jeśli zaczekamy
  • jak zostanie zapewnione łagodzenie bólu i jakie metody są dostępne na oddziale
  • jak będzie wyglądał kontakt z dzieckiem bezpośrednio po porodzie

 

Naruszenie standardów a prawa pacjenta: co robić, gdy opieka była nieprawidłowa?

Jeżeli po porodzie (lub w trakcie hospitalizacji) masz poczucie, że doszło do naruszenia praw pacjenta, pierwszym krokiem jest zwykle zabezpieczenie materiału: dokumentacji medycznej, wyników badań, zaleceń wypisowych, przebiegu porodu, opisu stanu dziecka i matki. Dokumentacja jest kluczowa zarówno przy skargach, jak i przy analizie ewentualnego błędu medycznego.

W zależności od sytuacji można rozważyć działania o różnym ciężarze:

  • złożenie skargi do podmiotu leczniczego (np. do dyrekcji szpitala)
  • zawiadomienie właściwych instytucji nadzorczych lub płatnika świadczeń
  • wystąpienie do Rzecznika Praw Pacjenta, gdy naruszenia mają charakter praw pacjenta
  • analiza sprawy pod kątem odpowiedzialności cywilnej lub zawodowej, jeżeli doszło do szkody

Nie każda trudna sytuacja okołoporodowa jest błędem medycznym. Natomiast jeśli doszło do uszczerbku na zdrowiu matki lub dziecka, opóźnienia diagnostyki, nieuzasadnionych interwencji albo zaniechania reakcji na objawy alarmowe, sprawa wymaga chłodnej, profesjonalnej analizy na podstawie dokumentacji i standardów postępowania.

 

Gdzie znaleźć oficjalne informacje o nowych standardach?

Oficjalne omówienie zmian wraz z najważniejszymi punktami zostało opublikowane na stronie Rzecznika Praw Pacjenta. Po więcej informacji możesz sięgnąć tutaj: Nowe standardy opieki okołoporodowej – większe wsparcie i podmiotowość kobiety w ciąży (RPP).

 

Konsultacja prawna: błędy medyczne przy porodach, prawa pacjenta, dokumentacja

Jeżeli potrzebujesz wsparcia prawnego w sprawach związanych z porodem, prawami pacjenta, naruszeniem standardów opieki okołoporodowej lub podejrzeniem błędu medycznego, zapraszam do kontaktu. Konsultacje są możliwe stacjonarnie w kancelarii w Grodźcu, w okolicach Skoczowa i Bielska-Białej (Gmina Jasienica), a także zdalnie, mailowo lub telefonicznie w formie e-porady.

 

Zapraszam do kontaktu i omówienia sprawy, w tym analizy dokumentacji medycznej, możliwych roszczeń oraz bezpiecznej ścieżki dalszych działań.